"Lekcja polskiego – Słowacki" - interpretacja

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.07.2024 o 16:56

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 5.07.2024 o 16:18

Ernest Bryll, polski poeta, w 1964 roku napisał wiersz zatytułowany „Lekcja polskiego – Słowacki”. Utwór powstał w Gruzji, wówczas będącej częścią Związku Radzieckiego (ZSRR). Pobyt Brylla na Kaukazie, w miejscu o bogatej i skomplikowanej historii, stał się dla poety inspiracją do refleksji nad losami Polski i jej patriotyzmem. Gruzja, jako część totalitarnego reżimu, przywoływała na myśl losy zniewolonej Polski, co skłoniło autora do głębokiej analizy romantycznej tradycji polskiego patriotyzmu.

Teza tego wypracowania brzmi: „Lekcja polskiego – Słowacki” jest krytyką romantycznej wizji patriotyzmu oraz refleksją nad tragiczną historią Polski. Bryll w swoim wierszu podkreśla, że Polska płaciła wysoką cenę za wielokrotne heroiczne zrywy, co obnaża nieskuteczność takiego podejścia do ojczyzny.

Analiza wiersza i środki stylistyczne

Rymy w wierszu są nieregularne, żeńskie (np. „pobojowisko – wszystko”, „napocił – sknocił”, „Anglicy – dzicy”), co dodaje tekstowi pewnej surowości, niezgrania. Nie jest to dzieło harmonijne czy melodyjne, co dobrze współgra z krytycznym wydźwiękiem wiersza.

Liryka bezpośrednia zastosowana przez Brylla (np. czasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej „nie kochamy”, zaimki „my”, „nasza”) wprowadza czytelnika w intymny krąg narodowych refleksji, czyniąc go współuczestnikiem tych rozważań.

Wiersz jest bogaty w środki stylistyczne, które podkreślają brutalną, kolokwialną stronę patriotyzmu. Metafory takie jak „ojczyzna nasza – także przez cieślę sklecona”, „kołysząca się nazbyt i jak zawsze chora” prezentują Polskę jako coś niepełnego, odpadającego zdania, wymagającego stałej naprawy. Porównania typu „ojczyzna […] niezdarna w swych granicach jak niezwrotny korab”, „choćby jak Anglicy […], a my zawsze dzicy naprzeciw nich” ukazują wielkie dysproporcje w osiągnięciach Polski i innych narodów. Onomatopeje („z bulgotem zejść”, „psa szczekanie”, „bulgotanie tonących”) wprowadzają dynamiczny, tragiczny obraz, a anafory (np. „co tyle zabijali / co się jak nasz kołodziej”) wzmacniają retoryczny wydźwięk wiersza. Użycie kolokwializmów i brutalizmów takich jak „padlina wraków”, „skrobać szkielety”, „sklecona”, „do kupy sknocił” powoduje, że patriotyzm staje się bolesną, brutalną rzeczywistością, bez upiększeń i eufemizmów.

Interpretacja wiersza

Cena patriotycznych porywów jest w oczach Brylla strasznie wysoka. Wiersz krytykuje romantyczną gotowość do poświęcenia życia za ojczyznę, która często kończyła się marnymi efektami i ogromnymi stratami dla kraju. Przykłady tragedii, jak utrata wybitnych postaci takich jak Baczyński i Gajcy podczas powstania warszawskiego, są dowodem na to, jak wiele Polska zapłaciła swoją największą wartością – młodymi, utalentowanymi ludźmi. Stracone „pierwsze okręty”, metafora tych, którzy mogliby budować lepsze, przyszłe losy Polski, jest ilustracją tych niepowetowanych strat.

Bryll w wierszu również odnosi się do krytyki edukacji patriotycznej. Wizerunek nauczycieli „skrobiących szkielety” wskazuje na daremne, wręcz groteskowe próby wzniosłego przedstawienia przeszłości, co obnaża irracjonalność takiego podejścia. Glorifikacja śmierci za ojczyznę jako najwyższego daru jest jednym z największych błędów w nauczaniu, według autora. Romantyczne maksymy przełożone na współczesne realia to dla Brylla błąd, który utrwala zgubne rezultaty.

Wizja ojczyzny w wierszu to zatopiony okręt, symbolizujący brak kierunku, stabilności i siły do przetrwania. Bryll przeciwstawia się romantycznej wizji patriotyzmu, ukazując kraj jako bezradny i wiecznie tonący. Już samo porównanie do Kordiana z dramatów Słowackiego, który nie miał wystarczająco siły, by działać, wskazuje na rozczarowanie heroizmem, który nie przynosi realnych, trwałych sukcesów.

Contrastując Polaków z Anglikami, Bryll podkreśla ich praktyczność i konkretność działań. Anglicy jako naród budowniczych imperium, poprzez pracę i skuteczne działania, kontrastują z Polakami – „dzikimi”, którzy zamiast budować, poświęcają swoje życie w niepraktycznych zrywach. Ironia w zakończeniu wiersza jest szczególnie wymowna. „Psa szczekanie dla obcych uszu bystrzej goni niźli bulgotanie tonących” to złowroga uwaga o kraju, który zamiast utwardzać swoją pozycję w świecie, ulega samozniszczeniu. Autor wzywa do działania, budowania i konkretnej, praktycznej pracy na rzecz kraju, a nie tylko heroicznych śmierci.

Kontekst historyczny i społeczny

Lata 60-te to także czas bolesnych rozliczeń z przeszłością. Refleksje nad romantycznymi ideami narodowowyzwoleńczymi, które nie przynosiły oczekiwanych rezultatów, angażowały wiele umysłów i serc Polaków. Bryll, krytykując romantyzm, wskazuje na konieczność przyjęcia bardziej realistycznego i praktycznego podejścia do patriotyzmu. To było szczególnie ważne w czasach, gdy Polska potrzebowała konkretnego działania, a nie tylko wzniosłych uniesień.

Wnioski

Bryll w swoim wierszu wzywa do realistycznych celów i skutecznych działań. Jego refleksje są aktualne i dzisiaj, gdy społeczeństwo potrzebuje pracy, a nie tylko poświęcenia. To ważna lekcja, która płynie z głębokiej analizy bryllowskiego utworu. Duch romantyczny musi ustąpić miejsca praktycznej, konstruktywnej wizji patriotyzmu, aby Polska mogła rozwijać się i kwitnąć w nowoczesnym świecie.