„Nie ten jest odważny, kto nie czuje strachu, ale ten, kto potrafi go pokonać”. Analiza strachu

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 16.07.2024 o 15:06

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 15.07.2024 o 8:50

Strach, definiowany przez „Słownik języka polskiego” PWN jako niepokój wywołany przez niebezpieczeństwo lub rzecz nieznaną, która się wydaje groźna, odgrywa fundamentalną rolę w życiu człowieka. Psychopatologia odróżnia strach od lęku – ten pierwszy dotyczy konkretnych zagrożeń, podczas gdy drugi ma irracjonalny obiekt. Strach może być zarówno konstruktywny, mobilizując do działania, jak i destrukcyjny, powodując paraliż i apatię.

Społeczne i osobiste aspekty strachu mogą przybierać różne formy. Przykłady strachu przed wojną, śmiercią czy utratą pracy są tego dobitnym przykładem. Współczesny strach przed utratą zatrudnienia jest szczególnie dotkliwy w dobie szybko zmieniającego się rynku pracy i globalizacji. W licznych badaniach społecznych ukazuje się, że lęk przed brakiem bezpieczeństwa ekonomicznego może prowadzić do depresji i stanów lękowych. To zjawisko ma skutki zarówno psychologiczne, jak i socjologiczne, wpływając na całe społeczeństwa.

Strach w codziennym życiu jest wręcz wszechobecny. Weźmy na przykład powszechny strach przed wizytami u lekarzy, a zwłaszcza dentystów – aż 46% badanych podaje, że odczuwa strach przed bólem. Ten lęk może być tak silny, że ludzie unikają koniecznych zabiegów medycznych, co prowadzi do poważnych problemów zdrowotnych. Popełńmy tu przykład strachu przed ciemnością, który towarzyszy nam od dzieciństwa do dorosłego życia. Często to właśnie wyobraźnia generuje przerażenie, tworząc nieistniejące zagrożenia.

Strach przed szkołą i egzaminami dotyczy głównie młodzieży, ale potrafi zapuścić korzenie na całe życie. Stres egzaminacyjny wpływa na wyniki w nauce i samopoczucie ucznia, a przewlekły stres może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak zaburzenia snu, apatia i nawet depresja.

Strach w literaturze i sztuce jest bogatym obszarem do analizy. Literatura kryminalna i horror cieszą się ogromną popularnością, gdyż ludzie są naturalnie zafascynowani uczuciem strachu. Przykładem są powieści Agathy Christie, która napisała ponad 80 książek pełnych napięcia. Serial „Archiwum X” również ukazuje różne aspekty ludzkiego strachu przed nieznanym i nadprzyrodzonym.

W literaturze wysokiej strach jest analizowany na głębszych poziomach. Tadeusz Różewicz w wierszu „Ocalony” porusza temat strachu przed utratą moralności i człowieczeństwa po doświadczeniu wojny. Z kolei Gustaw Herling-Grudziński w „Innym świecie” przedstawia moralność w ekstremalnych warunkach łagru, gdzie strach przed śmiercią i cierpieniem towarzyszy więźniom na co dzień.

W dramacie Sofoklesa „Antygona” strach przed władzą i karą jest jednym z głównych motywów. Przeznaczenie i lęk przed bożymi poleceniami tragiczną Eurydykę prowadzą do nieuchronnej klęski. Fiodor Dostojewski w „Zbrodni i karze” ukazuje moralną degradację Raskolnikowa, który popełnia zbrodnię i zaczyna odczuwać przerażenie, prowadzące go przez fazy obłędu i skruchy. Podobny motyw destrukcyjnego wpływu strachu znajduje się w „Makbecie” Williama Szekspira, gdzie tyrania i obłęd bohatera rozwijają się jako rezultat jego lęku przed utratą władzy.

Joseph Conrad w „Lordzie Jimie” skupia się na strachu przed utratą marzeń i odpowiedzialności, ukazując, jak wewnętrzny konflikt bohatera prowadzi do katastroficznych skutków. Z kolei obraz „Krzyk” Edvarda Muncha jest symbolem strachu egzystencjalnego, a jego analiza wizualna ukazuje odcięcie postaci od rzeczywistości przez lęk i izolację.

Psychologiczne aspekty strachu są równie istotne. Strach naturalny, jak ten przed niebezpieczeństwem w sytuacjach kryzysowych, może mobilizować do działania, podczas gdy przewlekły strach patologiczny prowadzi do zaburzeń psychosomatycznych i objawów fizycznych, jak pocenie się i drżenie. Różne podejścia do leczenia tych stanów obejmują zarówno psychoterapię, jak i farmakologię.

Strach pełni różne funkcje. Jako motywacja do działania może mobilizować do przezwyciężania trudności. Jednak strach destrukcyjny, prowadzący do apatii, obniżonej samooceny oraz powtarzalnych zachowań przestępczych, jest zjawiskiem negatywnym. Przykłady wykorzystywania strachu jako narzędzia władzy, tak w historii jak i współczesności, pokazują, jak manipulacja strachem służy do kontrolowania i podporządkowywania społeczeństw.

Podsumowując główne myśli, strach towarzyszy człowiekowi przez całe życie, przyjmując różne formy. Wszelkie postacie strachu mają swoje konsekwencje – od mobilizujących do działania po destrukcyjne, które mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych i moralnych.

Refleksje końcowe są optymistyczne – strachu nie należy traktować jako wroga, lecz warto zrozumieć jego źródła i nauczyć się go kontrolować. Zrozumienie, że odwaga polega na działaniu mimo strachu, jak twierdzi Shelogh Brown, jest kluczem do jego przezwyciężania. „Bo strach to nic innego jak zdradziecka odmowa pomocy ze strony rozumowania” (Mdr 17,11) – te słowa przypominają, że racjonalne podejście do obaw jest istotne.

Podsumowanie analizy strachu ukazuje, że jest to nieunikniony element naszego istnienia, który w zależności od kontekstu może budować lub niszczyć. Dlatego zrozumienie i praca nad własnymi lękami są krokami w kierunku bardziej świadomego i pełnego życia.

Bibliografia 1. Słownik języka polskiego PWN. 2. Tadeusz Różewicz, „Ocalony.” 3. Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat.” 4. Sofokles, „Antygona.” 5. Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara.” 6. William Szekspir, „Makbet.” 7. Joseph Conrad, „Lord Jim.” 8. Edvard Munch, „Krzyk.” 9. Prace Sigmunda Freuda i współczesne badania nad strachem i lękiem.