Motyw samospełniającej się przepowiedni.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 22.07.2024 o 9:56

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 19.07.2024 o 9:28

W literaturze motyw samospełniającej się przepowiedni pojawia się wielokrotnie, co świadczy o jego uniwersalnym charakterze i głęboko zakorzenionym w ludzkiej psychice przekonaniu, że przeznaczenie, którego się obawiamy, może nadejść właśnie przez działania podjęte w celu jego uniknięcia. Przypadki tego zjawiska można znaleźć w dziełach takich jak "Król Edyp" Sofoklesa czy "Makbet" Williama Szekspira. Oba te utwory ilustrują, jak przepowiednie mogą wpływać na ludzkie życie, prowadząc nieuchronnie do spełnienia się zapowiedzianych katastrof.

"Król Edyp" Sofoklesa to jedno z najstarszych i najbardziej klasycznych dzieł literatury opowiadających o samospełniającej się przepowiedni. Edyp, syn Lajosa i Jokasty, dowiaduje się od wyroczni delfickiej, że zabije swojego ojca i ożeni się z własną matką. Aby uniknąć tego straszliwego losu, rodzice Edypa postanawiają go porzucić i oddają go do zabicia. Jednak dziecko zostaje uratowane i wychowane przez królewską rodzinę Koryntu. Gdy dorasta, Edyp również słyszy przepowiednię i, pragnąc uciec przed swoim przeznaczeniem, ucieka z Koryntu. W wyniku splotu okoliczności, których sam nie jest świadomy, zabija swojego prawdziwego ojca, króla Lajosa, i poślubia swoją matkę, królową Jokastę.

W tej historii przepowiednia wpływa na wszystkie kluczowe decyzje bohaterów, prowadząc ich do działań, które właśnie przyczyniają się do jej realizacji. Ironia tragedii Sofoklesa polega na tym, że każda próba ucieczki przed przeznaczeniem przybliża Edypa do jego spełnienia. Można tu dostrzec głęboko pesymistyczną wizję losu, który nie da się oszukać ani zmienić żadnym ludzkim wysiłkiem. Edyp, w obawie przed zapowiedzianym losem, nieświadomie staje się narzędziem jego realizacji.

Podobne motywy przewijają się w „Makbecie” Williama Szekspira. Bohater dramatu, Makbet, usłyszał od trzech wiedźm przepowiednię, że stanie się królem Szkocji. Początkowo traktuje to jako coś nierealnego, jednak pod wpływem ambicji i żony, Lady Makbet, postanawia przejąć władzę siłą, zabijając króla Dunkana. Jego działania uruchamiają lawinę zła, która prowadzi do kolejnych morderstw, zdrady i ostatecznego upadku Makbeta.

Tutaj też przepowiednia nie tyle zapowiada, co stwarza rzeczywistość. Pod wpływem jej słów Makbet podejmuje decyzje, które go niszczą. Kluczowym jest fakt, że gdyby nie uwierzył w przepowiednię i nie działał zgodnie z nią, historia mogłaby wyglądać zupełnie inaczej. Samo proroctwo działa jak samospełniająca się przepowiednia, wpływając na psychikę i postępowanie Makbeta oraz jego otoczenia. Tym samym Szekspir pokazuje, że proroctwa mogą być równie destrukcyjne przez swoje oddziaływanie na ludzkie pragnienia i ambicje, jak przez ich faktyczną treść.

W obu przypadkach rola przepowiedni jest kluczowa: są one katalizatorami wydarzeń, które bohaterowie starają się kontrolować, lecz paradoksalnie ich działania prowadzą ich do nieuniknionego końca. Można tu dostrzec głębszą refleksję nad ludzką naturą: nad naszymi próbami kontrolowania losu, nad pychą, która każe nam wierzyć, że możemy przewidzieć i zmieniać przyszłość. Ironia literacka tych utworów leży w tym, że to właśnie te próby, te działania, które bohaterowie podejmują, aby uciec przed losem, są narzędziami, które go realizują.

W ten sposób zarówno Sofokles jak i Szekspir wykorzystują motyw samospełniającej się przepowiedni, aby ukazać tragiczne strony ludzkiej egzystencji. Przez swoje działania ich bohaterowie stają się ofiarami swojego przeznaczenia, a ich historie służą jako przypomnienie o sile losu i ograniczeniach ludzkiej woli. To uniwersalne przesłanie nadal pozostaje aktualne, przypominając nam o skomplikowanej relacji między wiedzą, wiarą i działaniem w naszym własnym życiu.