Sposoby prezentowania przyrody i jej funkcje w literaturze. Przedstaw analizując wybrane przykłady literackie

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.08.2024 o 20:43

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 25.08.2024 o 19:49

#

1. Wprowadzenie do tematu:

Sokrates, postać znana z antycznej Grecji, jest często cytowany za słowa: "Wiem, że nic nie wiem." Chociaż jego filozofia skupiała się głównie na człowieku i jego moralności, to poprzednicy Sokratesa, tacy jak Anaksymenes, Anaksymander czy Heraklit z Efezu, wielokrotnie wyrażali swoje zapatrywania na temat przyrody i jej fundamentalnej roli w życiu. Anaksymenes wierzył, że powietrze jest zasadą świata (arche), Anaksymander postrzegał świat jako nieskończony i bezkresny, natomiast Heraklit z Efezu uważał, że istotą wszystkich rzeczy jest ogień, symbolizujący nieustanną zmianę.

To różnorodne podejście do przyrody przeszło również do literatury, gdzie przyroda występowała albo jako tło, albo jako centralna postać w dziejach człowieka. Rola przyrody w literaturze jest bowiem dwojaka: może być marginalizowana, pełniąc rolę tła dla wydarzeń, bądź też traktowana jako kluczowy element, nadający sens i kontekst całemu dziełu literackiemu.

2. Tytułowy cel wypracowania:

Celem niniejszego wypracowania jest zbadanie różnych sposobów, w jakie przyroda była prezentowana i jakie pełni funkcje w literaturze. Analiza wybranych przykładów literackich pomoże nam zrozumieć, jak różne podejścia do przedstawiania przyrody wpływają na odbiór i interpretację dzieła przez czytelnika.

Rozwinięcie

I. Natura naturata vs. Natura naturans

Natura naturata oznacza przyrodę przedstawioną realistycznie, zgodnie z zasadą mimesis, czyli naśladowania rzeczywistości. Jest to sposób przedstawiania przyrody możliwie wiernie, w zgodzie z obserwacjami świata.

Z kolei Natura naturans to przyroda przedstawiana subiektywnie, z możliwością kreacji przez artystę. Jest to bardziej ekspresyjna, metaforyczna i symboliczna forma przedstawienia, gdzie przyroda odzwierciedla wewnętrzne stany emocjonalne artysty bądź bohaterów utworów literackich.

2. Przykłady literackich realizacji:

Opis obiektywny przyrody polega na precyzyjnym odwzorowywaniu elementów natury, uwzględniając ich szczegóły botaniczne, geograficzne czy meteorologiczne. Opis subiektywny często wiąże się z wykorzystaniem przyrody jako medium do wyrażania emocji, stanów duszy czy filozoficznych refleksji.

Literacki opis przyrody może pełnić różne funkcje. Często jest narzędziem charakterystyki człowieka lub środowiska, w którym się znajduje. Z drugiej strony, w ujęciu a rebours, człowiek poprzez swoje emocje i doświadczenia nadaje znaczenia przyrodzie, przekształcając jej odbiór w subiektywne przeżycie.

II. Przykłady literackie: Analiza tekstów

Przyroda w twórczości Bolesława Leśmiana często prezentowana jest na równych prawach z człowiekiem. W wierszu "W malinowym chruśniaku" przestrzeń przyrody staje się niemal równorzędnym bohaterem, odgrywając kluczową rolę w narracji. Maliny symbolizują zarówno niewinność, jak i erotyczne pragnienia, a świat insektów kontrastuje ze światem ludzkim, w którym przyroda ma głęboko symboliczną funkcję. Możliwe interpretacje biblijne tego wiersza sugerują rajski ogród jako miejsce niewinności i grzechu, co dodatkowo podkreśla dualizm życia i śmierci.

2. Czesław Miłosz - "Przypowieść o maku"

W "Przypowieści o maku" Czesława Miłosza makówka służy jako metafora wszechświata, a ziemia porównywana jest do ziarnka maku, co podkreśla kruchość i ulotność ludzkiej egzystencji w kontekście nieograniczonej przestrzeni kosmicznej. Przyroda nabywa tu znaczeń filozoficznych, pozwalając na głębszą refleksję nad naturą rzeczywistości.

III. Historie literackie i przyroda

W balladzie "Król olszyn" widzimy przyrodę jako przestrzeń dualizmu, gdzie zjawy leśne kuszą chłopca, a racjonalność ojca kontrastuje z emocjonalnością i duchowością dziecka. Natura staje się tu metaforą stanu umysłu, a jej tajemniczość i nieuchwytność podkreślają romantyczny charakter utworu.

2. Jarosław Iwaszkiewicz - "[Kiedy deszcz chłodny pada...]"

U Iwaszkiewicza przyroda staje się źródłem ukojenia i spokoju. Deszcz symbolizuje oczyszczenie, odnowienie, a drzewa symbolizują stałość i siłę natury. Utwór pokazuje, jak przyroda może wpływać na wewnętrzny spokój człowieka, przynosząc mu ulgę i rozwiązanie duchowych konfliktów.

3. Kazimierz Przerwa-Tetmajer - Wiersz "Z Kasprowego Wierchu"

Przyroda w tym wierszu jest ukazana przez pryzmat emocjonalnej ekspresji i estetycznych wrażeń. Tetmajer używa licencji poetyckiej, aby przedstawić góry nie tylko jako fizyczne zjawisko, ale jako przestrzeń, w której człowiek doświadcza głębokiej duchowej więzi z naturą.

IV. Powieść i realistyczne opisy przyrody

Realistyczne opisy przyrody w "Nad Niemnem" Orzeszkowej są znakomitym przykładem natura naturata. Dokładność w botanicznych opisach wyraża głębokie zrozumienie i szacunek dla przyrody. Przyroda służy tu również jako medium, przez które ukazywane są charaktery postaci: Janek Bohatyrowicz, związany z naturą, kontra Zygmunt Korczyński, od niej oddalony.

2. Adam Mickiewicz - "Pan Tadeusz"

W "Panu Tadeuszu" przyroda jest przedstawiana jako paralelny świat, pełen symbolicznych znaczeń. Burza w epopei Mickiewicza pełni funkcję siły natury, która potęguje napięcia w fabule. Sad jako miejsce akcji ma znaczenie symboliczne, reprezentując polskość i tradycję, co pokazuje emocjonalne i duchowe połączenie Mickiewicza z ojczyzną.

V. Powroty do natury w literaturze

Kochanowski w swojej fraszce ukazuje spokój odnaleziony w rodzinnym pejzażu po burzliwych życiowych przygodach. Przyroda tutaj jest miejscem, do którego bohater powraca, by odnaleźć ukojenie i wewnętrzną harmonię.

2. Jan Kasprowicz - "[Witajcie, kochane góry...]

Kasprowicz poprzez apostrofę do gór afirmuje świat natury, przedstawiając ją jako źródło nieskończonej inspiracji i duchowego odrodzenia. W tym kontekście przyroda jest symbolem wieczności i nieskończoności, obecna w codziennych wiejskich zapachach.

Zakończenie

Analiza różnych przykładów literackich pozwala zaobserwować, że przyroda w literaturze pełni różne funkcje - od realistycznych opisów i tła dla wydarzeń, przez nośnik emocji i filozofii, po symboliczne przedstawienia wartości i tradycji. Różne sposoby prezentowania przyrody pokazały, jak przyroda może być zarówno obiektem obserwacji, jak i medium do głębszych, introspektywnych refleksji.

2. Refleksja końcowa:

Każdy literacki opis przyrody posiada ukryte znaczenia, które czekają na odkrycie przez czytelnika. Przyjemność i wartość poszukiwania tych znaczeń wzbogaca naszą percepcję literatury i pozwala lepiej zrozumieć otaczający nas świat przyrody oraz nas samych.

Bibliografia