„Jest się takim, jak miejsce, w którym się jest”. Analiza postępowania Zenona Ziembiewicza

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 31.08.2024 o 19:04

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 31.08.2024 o 18:45

---

I. Wstęp

Powieść "Granica" autorstwa Zofii Nałkowskiej jest jednym z najważniejszych dzieł literatury polskiej XX wieku, poruszającym skomplikowane kwestie moralne i społeczne. Jednym z kluczowych cytatów, który w sposób doskonały odzwierciedla główne przesłanie powieści, jest stwierdzenie: „Jest się takim, jak miejsce, w którym się jest”. W kontekście losów głównego bohatera, Zenona Ziembiewicza, słowa te stanowią fundamentalne przesłanie, które wymaga dokładnej analizy i refleksji.

2. Teza wypracowania

Teza, którą zamierzam postawić w tej pracy, brzmi: postępowanie Zenona Ziembiewicza w powieści "Granica" Nałkowskiej jest efektem zarówno jego otoczenia, jak i jego własnych wyborów. Bohater jest ukształtowany przez swoje dzieciństwo, rodzinę i środowisko, w którym dorastał, jednak jego decyzje moralne również odgrywają istotną rolę w kształtowaniu jego losu.

3. Krótka charakterystyka Zenona Ziembiewicza

Zenon Ziembiewicz to postać niezwykle kompleksowa. Przystojny, pewny siebie mężczyzna, wychowany w niezbyt zamożnej rodzinie szlacheckiej, od najmłodszych lat otoczony był troską i miłością. Pomimo że Zenon początkowo wydaje się postacią prawego i moralnie czystego, jego dalsze losy ujawniają jego złożoną psychikę i liczne problemy moralne.

---

II. Dzieciństwo i wpływ rodziny

Zenon pochodził z rodziny szlacheckiej, której sytuacja finansowa była daleka od ideału. Ojciec, Walerian Ziembiewicz, był zarządcą dóbr hrabiostwa Tczewskich, co w pewnym stopniu zapewniało rodzinie stabilizację materialną, ale nie wpływało pozytywnie na moralną atmosferę domu.

2. Wpływy ojca

Walerian Ziembiewicz był człowiekiem nieodpowiedzialnym i pozbawionym moralnych skrupułów. Jego liczne romanse ze służącymi, alkoholizm oraz zaniedbywanie obowiązków zawodowych były dla młodego Zenona swoistym antywzorem. Pomimo świadomej decyzji, by nie naśladować tatusiowych błędów, Zenon nie był w stanie całkowicie uwolnić się od negatywnego wpływu ojca.

3. Matka Zenona

Matka Zenona, Żancia Ziembiewiczowa, była kobietą cichą, pokorną i wyjątkowo wyrozumiałą względem męża. Tolerowanie jego licznych zdrad i innych moralnych przewinień wpłynęło także na Zenona, który wychowywał się w aurze akceptacji dla moralnych kompromisów. Jej podejście – z jednej strony pielęgnowanie wartości rodzinnych, z drugiej rachityczna forma walki o moralność – także miało znaczący wpływ na kształtowanie charakteru młodego Zenona.

4. Wpływ dzieciństwa na Zenona

Zenon, dorastając w takim środowisku, wielokrotnie przysięgał sobie, że nie popełni błędów swoich rodziców. Marzył o innym życiu – bardziej uporządkowanym, moralnie spójnym i pozbawionym kompromisów. Jednakże jego marzenia i ideały często zderzały się z brutalną rzeczywistością, co sprawiało, że w miarę dorastania coraz trudniej było mu zachować moralną czytelność.

---

III. Młodość i pierwsze decyzje moralne

Zenon wyjechał na studia do Paryża, gdzie miał szansę zetknąć się z innym, bardziej otwartym i postępowym środowiskiem. Dążenie do edukacji i sukcesu stało się jego życiowym motorem, jednak jednocześnie ta okresowa izolacja od rodzinnych wpływów nie była w stanie całkowicie uwolnić go od przeszłości.

2. Romans z Justyną Bogutówną

Jednym z kluczowych etapów życia Zenona był romans z Justyną Bogutówną. To właśnie tutaj zaczyna powielać postawy, które tak bardzo chciał odrzucić. Jego romans z Justyną, dziewczyną z niższej warstwy społecznej, stanowi powrót do wzorców, które znał z dzieciństwa. Początkowo wydaje się, że Zenon jest w stanie utrzymać te związki w tajemnicy i zarazem kontrolować swoje życie, jednak przeszłość nie daje o sobie zapomnieć i wkrótce staje się palącym problemem.

3. Pochodnia pożyczki

Zenon, chcąc osiągnąć sukces zawodowy, decyduje się na przyjęcie posady w redakcji "Niwa". Jest to związane z zaciągnięciem pożyczki u starosty Czechlińskiego, co stawia go w sytuacji zależności i wielu kompromisów. Ten krok pokazuje, jak bardzo Zenon jest skłonny do moralnych ustępstw w dążeniu do celu, co będzie miało swoje konsekwencje w przyszłości.

---

IV. Relacja z Elżbietą Biecką

Miłość Zenona do Elżbiety Bieckiej staje się kolejnym punktem jego życia, który ujawnia jego moralną niekonsekwencję. Mimo głębokiego uczucia do Elżbiety, Zenon nie potrafi zerwać z Justyną, co prowadzi do serii kłamstw i zdrad. Jego wewnętrzna walka między lojalnością wobec jednej kobiety a namiętnością do drugiej stanowi dowód na jego moralne zawieszenie.

2. Moralna niekonsekwencja

Zenon, starając się usprawiedliwiać swoje działania, wielokrotnie ucieka się do kłamstw. Jego słowa skierowane do Elżbiety, „Słuchaj, Elżbieto, nie powinnaś patrzeć na to tak, jak to wygląda…”, stanowią przykład przekłamania rzeczywistości, które ma na celu uzasadnienie jego postępowań. Postawa matki, tolerującej wybryki ojca, znajduje ukryte odbicie w jego relacji z Elżbietą, gdzie moralne ustępstwa stają się codziennością.

---

V. Inne związki i relacje społeczne

Zenon, pomimo swojego moralnego rozchwiania, wykazuje również zdolność do empatii i współczucia. Po śmierci matki Justyny, Zenon stara się jej pomóc – znajduje jej pracę i zapewnia środki do życia. Jednak jego działania, chociaż motywowane współczuciem, są również próbą zagłuszenia własnych wyrzutów sumienia.

2. Działalność społeczna Zenona

Jako prezydent miasta, Zenon podejmuje szereg inicjatyw mających na celu poprawę warunków życia społeczności. Renowacja koszar dla bezdomnych, budowa domów dla robotników czy zamknięcie kawiarni o złej sławie to działania, które mogłyby świadczyć o jego moralnej próbie odkupienia win. Jednakże, jego pozycja często wymagała od niego dokonywania trudnych wyborów, które nie zawsze były zgodne z jego wewnętrznymi przekonaniami.

---

VI. Konflikt moralny i odpowiedzialność

W momencie kryzysu społecznego, Zenon zostaje oskarżony o wydanie rozkazu strzelania do robotników. Choć faktyczną odpowiedzialność za to ponosi starosta Czechliński, Zenon zostaje wplątany w manipulacje i intrygi polityczne, które stawiają go w roli marionetki. Jego pozycja, dotychczas budowana na solidnych fundamentach, zaczyna drżeć pod naporem plotek i oskarżeń.

2. Dualizm w ocenie Zenona

Zenon widzi siebie jako prawego człowieka, jednak opinia społeczeństwa jest często diametralnie różna. Jego wewnętrzne rozterki i moralne dylematy kontrastują z zewnętrznymi osądami innych ludzi. To, jak postrzegany jest przez otoczenie, i jak postrzega siebie sam, stanowi istotny element analizy jego postaci. Jego problem z odpowiedzią na pytanie, kim jest naprawdę, jest kluczowym aspektem ukazującym złożoność ludzkiej natury.

---

VII. Wnioski

Zenon Ziembiewicz to postać, której nie można jednoznacznie ocenić. Jego decyzje i działania są wynikiem skomplikowanej sieci wpływów rodzinnych, społecznych i osobistych. To postać rozdarta między ideałami a rzeczywistością, co sprawia, że jego charakter i czyny są pełne sprzeczności.

2. Refleksje nad słowami Zofii Nałkowskiej

Słowa Nałkowskiej: „Jest się takim, jak miejsce, w którym się jest” doskonale oddają tragizm losów Zenona. Jego postępowanie jest kształtowane przez otoczenie, w którym się znajduje, ale również przez jego osobiste wybory. To miejsce, w którym się znajduje – zarówno dosłownie, jak i w przenośni – wpływa na jego moralność i działania.

3. Uniwersalne pytania o naturę człowieka

Losy Zenona skłaniają do refleksji nad obiektywnością sądów o człowieku. Czy możemy mówić o jednoznacznej prawdzie dotyczącej ludzkiej natury? Czy miejsce i okoliczności faktycznie definiują nasze działania i wybory? Nałkowska zmusza nas do zadania sobie tych trudnych pytań, które pozostają aktualne i uniwersalne.

---

Zakończenie