Zasada proporcjonalności w zamówieniach publicznych

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.07.2024 o 15:41

Rodzaj zadania: Esej

Dodane: 14.07.2024 o 12:31

Zasada proporcjonalności jest jednym z fundamentalnych pryncypiów, na których opierają się przepisy dotyczące zamówień publicznych w Polsce oraz innych krajach członkowskich Unii Europejskiej. Już na wstępie warto zaznaczyć, że zasada ta nie jest unikalna dla sektora zamówień publicznych, ale jest raczej powszechnie obowiązującą normą prawną, mającą szerokie zastosowanie w różnych obszarach prawa administracyjnego i cywilnego. Jej celem jest zapewnienie, że wszelkie działania podejmowane przez zainteresowane strony - w tym instytucje zamawiające, wykonawców i podmioty kontrolujące - są adekwatne i nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonych celów.

Zasada proporcjonalności znajduje swoje formalne uzasadnienie w Sekcji V Dyrektywy 2014/24/UE, dotyczącej zamówień publicznych, która stanowi podstawę prawną dla krajowych aktów prawnych, takich jak polska Ustawa z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz.U. 2019 poz. 2019). Kluczowym postanowieniem jest art. 18 tejże Dyrektywy, który zobowiązuje instytucje zamawiające do zapewnienia przejrzystości, równego traktowania oraz proporcjonalności na wszystkich etapach postępowania. Na gruncie polskiego prawa zasada ta jest dodatkowo uregulowana w art. 16 ustawy Pzp, który wskazuje na konieczność stosowania zamówień publicznych w sposób proporcjonalny do przedmiotu i wartości zamówienia.

Praktyczne zastosowanie zasady proporcjonalności w zamówieniach publicznych polega na zrównoważeniu interesów zainteresowanych stron i zminimalizowaniu ryzyka nadmiernego obciążenia wykonawców. Przykładem może być określenie wymagań technicznych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia (SIWZ). Instytucja zamawiająca nie powinna formułować wymagań w sposób, który nadmiernie podnosi koszty realizacji zamówienia lub dyskryminuje mniejsze przedsiębiorstwa; powinny one być adekwatne do zakresu, wartości i skali przedsięwzięcia. Wprowadzenie restrykcyjnych wymagań może skutkować odrzuceniem wielu propozycji i tym samym ograniczeniem konkurencji, co jest sprzeczne z intencjami ustawodawcy.

Dobrym przykładem zastosowania zasady proporcjonalności jest zamówienie publiczne na budowę autostrady A1 w 2013 roku. Zlecenie, którego wartość wynosiła ponad 3 miliardy złotych, zostało krytykowane za nadmierne i nieproporcjonalne wymagania techniczne. W szczególności chodziło o zbyt wyśrubowane normy dotyczące materiałów budowlanych i sprzętu, które sprawiły, że nieliczne podmioty mogły spełnić wymogi zamawiającego. W konsekwencji ograniczona konkurencja doprowadziła do wyższych kosztów realizacji projektu.

Zasada proporcjonalności znajduje również odzwierciedlenie w formie środków zabezpieczenia wymagań umownych i gwarancji. Prawo zamówień publicznych przewiduje różne formy zabezpieczenia dla zamówień - od gwarancji bankowych po kaucje pieniężne. Kluczowe jest, aby wybrane środki były dostosowane do wartości i rodzaju zamówienia. Przykładem może być przetarg na dostawę sprzętu komputerowego dla instytucji publicznej. W takim przypadku zastosowanie zabezpieczenia w formie kaucji o wartości 30% całkowitej wartości zamówienia byłoby nadmierne i nieuzasadnione, zmniejszając zainteresowanie mniejszych przedsiębiorstw, które mogłyby dostarczyć konkurencyjne oferty.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości również kilkukrotnie wypowiadał się na temat zasady proporcjonalności w kontekście zamówień publicznych. W wyroku C-19/00 "SIAC Construction", Trybunał podkreślił, że warunki zamówienia publicznego muszą być proporcjonalne do celów, jakie zamierza osiągnąć instytucja zamawiająca. Zastosowanie niewłaściwych mechanizmów oceny i zaakceptowanie zbyt restrykcyjnych wymagań może naruszać pryncypia równej konkurencji i przejrzystości. Ponadto, istotne jest, aby kryteria oceny ofert były zrozumiałe i transparentne, co zwiększa zaufanie wśród uczestników rynku i przyczynia się do wzrostu jakości i efektywności realizowanych projektów.

Zasadę proporcjonalności rozumie się także jako fundament, na którym opierają się przepisy dotyczące korygowania błędów i odstępstw w ofertach wykonawców. Przepisy pozwalają na poprawianie oczywistych omyłek lub nieistotnych braków w dokumentach przetargowych, by nie dyskwalifikować potencjalnie najlepszych ofert tylko z powodu niedużej pomyłki. Przykład tego można znaleźć w decyzji Krajowej Izby Odwoławczej z 2018 roku, gdzie dopuszczono możliwość poprawienia oczywistego błędu w zakresie terminów realizacji dostaw bez wykluczania wykonawcy z postępowania przetargowego. To pokazuje, że elastyczne podejście do drobnych omyłek, zgodne z zasadą proporcjonalności, może prowadzić do bardziej sprawiedliwych i efektywnych wyników przetargów.

Od strony formalnej, zasada proporcjonalności służy także jako mechanizm kontrolny, który pozwala na weryfikację działań instytucji zamawiających. Zapewnienie, że wszystkie kroki podejmowane w ramach procesu zamówień publicznych są proporcjonalne, pomaga uniknąć marnotrawstwa zasobów publicznych i zapewnia, że realizowane projekty mają realną wartość dla społeczeństwa. Konsekwentne stosowanie zasady proporcjonalności wzmacnia również zaufanie publiczne do instytucji odpowiedzialnych za realizację zamówień publicznych.

Podsumowując, zasada proporcjonalności jest fundamentem polskiego systemu zamówień publicznych, mającym na celu zapewnienie równowagi i sprawiedliwego traktowania wszystkich uczestników procesu. Jej stosowanie nie tylko promuje efektywną alokację zasobów, ale również przyczynia się do wzrostu konkurencji i innowacyjności, co w dłuższej perspektywie przekłada się na lepszą jakość realizowanych zamówień. Przestrzeganie tej zasady jest kluczowe dla transparentności, równości i sprawiedliwości w zamówieniach publicznych, co stanowczo wspiera realizację publicznych interesów. W praktyce, odpowiedzialne i proporcjonalne podejście do zamówień publicznych daje możliwość bardziej efektywnej realizacji projektów, jednocześnie chroniąc interesy wszystkich zaangażowanych stron, od instytucji zamawiających po wykonawców i społeczeństwo jako całość.