Teorie rozwoju według Erika Eriksona

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 3.01.2025 o 11:06

Rodzaj zadania: Esej

Dodane: 2.01.2025 o 12:44

Erik Erikson, niemiecko-amerykański psycholog rozwojowy i psychoanalityk, pozostaje znaczącą postacią w psychologii ze względu na swoją wpływową teorię rozwoju psychospołecznego. Jego koncepcja życia jako serii ośmiu stopniowych etapów kształtujących rozwój osobowości oferuje głębokie spojrzenie na ludzki rozwój, integrując aspekty psychologiczne z szerokim kontekstem społecznym i kulturowym. Opracowana teoria poszerzyła dotychczasowe freudowskie podejście skupione na rozwoju psychoseksualnym poprzez dodanie wymiaru społecznego, co czyni ją bardziej wszechstronną i mającą zastosowanie do życia codziennego.

Pierwszy z tych etapów, "zaufanie vs nieufność", obejmuje pierwsze 18 miesięcy życia dziecka i koncentruje się na krytycznym zadaniu budowania podstawowego zaufania do świata i bliskich. W trakcie tego okresu kluczowe staje się doświadczenie miłości, opieki oraz niezawodności ze strony opiekunów. Kiedy potrzeby niemowlęcia są odpowiednio zaspokajane przez opiekunów, rozwija się poczucie bezpieczeństwa oraz wiary w dobre intencje otaczającej rzeczywistości. Z kolei dzieci, których potrzeby nie są uwzględniane, mogą dojść do wniosku, że świat jest miejscem nieprzewidywalnym i nieufności wobec niego, co może przejawiać się w przyszłych relacjach interpersonalnych.

Drugi etap, "autonomia vs wstyd i zwątpienie", występuje pomiędzy 18. miesiącem a 3. rokiem życia, kiedy to dzieci zaczynają eksplorować świat na własną rękę, podejmując pierwsze próby samodzielnych decyzji i działań. Dają się poznać jako niezależne jednostki, co ma kluczowe znaczenie dla rozwijania poczucia własnej wartości i umiejętności radzenia sobie w różnych sytuacjach. Pozytywne wspieranie przez opiekunów wspomaga budowę autonomii, podczas gdy surowa krytyka lub nadmierna kontrola mogą prowadzić do powstawania u dziecka poczucia wstydu i zwątpienia w swoje umiejętności.

Trzeci etap, "inicjatywa vs poczucie winy", przypada na wiek od 3 do 6 lat. W tym czasie dzieci coraz śmielej inicjują działania, zabawy i gry, dając wyraz swojej kreatywności oraz zdolności przywódczych. Znaczenie ma tutaj pozytywne reakcje otoczenia na ich wysiłki, które wzmacniają w dziecku poczucie dumy z osiągnięć oraz chęć dalszego lekceważenia i podejmowania wyzwań. Jeśli jednak dziecko doświadcza krytyki bądź braku wsparcia z zewnątrz, może rozwinąć w sobie poczucie winy oraz lęk przed podjęciem inicjatywy.

Czwarty etap, "pracowitość vs poczucie niższości", dotyczy dzieci w wieku od 6 do 12 lat, które uczą się współpracy i rywalizacji w grupach rówieśniczych oraz rozwijają swoje umiejętności akademickie. W tej fazie dzieci zaczynają czerpać radość z wykonywania zadań, które przynoszą rezultaty, przyczyniając się do powstawania poczucia kompetencji. W przypadku utrzymujących się trudności lub porażek mogą jednak rozwinąć przekonanie o własnej niższości i braku wartości w porównaniu z innymi.

Piąty etap, "tożsamość vs pomieszanie tożsamości", to kluczowy okres adolescencji, obejmujący wiek od 12 do 18 lat. Nastolatki prowadzą intensywne poszukiwania własnej tożsamości, odpowiadając na fundamentalne pytanie "kim jestem?". Właściwe wsparcie oraz możliwość eksperymentowania z różnymi rolami i wartościami prowadzić mogą do ukształtowania stabilnej tożsamości. Niezdolność do zintegrowania tych poszukiwań może skutkować pomieszaniem tożsamości oraz brakiem pewności, co do przyszłych wyborów zawodowych czy życiowych.

Szósty etap, "intymność vs izolacja", rozgrywa się w młodej dorosłości, od około 18 do 40 roku życia, gdy jednostki starają się nawiązywać bliskie i znaczące relacje osobiste. W tym okresie kluczowe jest rozwijanie zdolności do tworzenia trwałych związków opartych na miłości i zaufaniu. Sukces w tej dziedzinie prowadzi do głębokiego poczucia więzi i przynależności, podczas gdy nieudane próby mogą powodować izolację i samotność.

Siódmy etap, "generatywność vs stagnacja", obejmuje dojrzałość pomiędzy 40 a 65 rokiem życia, kiedy to osoby koncentrują się na dawaniu innym, zarówno poprzez wychowywanie dzieci, działalność zawodową, jak i wkład w społeczność. Generatywność wyraża się w trosce o przyszłe pokolenia oraz pozostawieniu po sobie wartościowego śladu. Z kolei stagnacja oznacza zatrzymanie się na własnych potrzebach i brak zaangażowania w życie innych.

Ostatni, ósmy etap, "integralność ego vs rozpacz", występuje po 65 roku życia, kiedy osoby dokonują refleksji nad swoim życiem. Osoby osiągające integralność ego akceptują swoje życie i decyzje, odczuwając satysfakcję z własnych dokonań. Natomiast rozpacz może zdominować osoby, które czują, że życie minęło im na nieudanych wyborach, co prowadzi do poczucia niezadowolenia i goryczy.

Teoria Eriksona pozostaje spójna i wciąż ma szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach, takich jak psychologia, edukacja czy doradztwo, przede wszystkim ze względu na podkreślanie roli społeczno-kulturowego środowiska w kształtowaniu jednostki. To rozszerzenie freudowskiego podejścia o kontekst społeczny i kulturowy sprawia, że teoria Eriksona jest nieocenionym narzędziem w zrozumieniu ludzkiego życia jako całego, dynamicznego procesu rozwoju psychospołecznego, który trwa przez całe życie.