Problematyka sumienia. Bibliografia, przepisy

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.06.2024 o 10:38

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 12.06.2024 o 20:03

Problematyka sumienia jest kwestią szeroko dyskutowaną w filozofii, etyce, teologii oraz psychologii. Sumienie to wokół osi moralności zasadniczy kompas człowieka, który wskazuje na właściwe działania i decyzje. Właśnie ten moralny kompas staje się przedmiotem analizy wielu wybitnych myślicieli i etyków. Postaram się przedstawić zwięzłą analizę zagadnienia sumienia z perspektywy etycznej, opierając się na faktach i wydarzeniach zaczerpniętych z literatury przedmiotu.

Sumienie jest definiowane jako wewnętrzny głos moralny, który prowadzi człowieka do rozróżniania dobra i zła. W średniowieczu Tomasz z Akwinu zajmował się badaniem sumienia, łącząc je z pojęciem prawa naturalnego i rozumu. Sumienie według Akwinu jest częścią racjonalnej duszy, która pozwala na ocenę moralną czynów. Uznawał je za nieomylne, gdy jest w pełni oparte na zasadach prawdy.

Immanuel Kant w XVIII wieku w swoich pracach "Krytyka praktycznego rozumu" zwracał uwagę na kategorię imperatywu kategorycznego w kontekście sumienia. Jego zdaniem sumienie to subiektywna świadomość moralności, która wymusza na człowieku działanie zgodne z powszechnie uznanymi zasadami moralnymi, mimo że nie zawsze możemy przewidzieć skutki naszych czynów. W jego ujęciu sumienie jest wewnętrznym sądem moralnym, który ocenia zgodność działań z zasadami etycznymi.

W literaturze przedmiotu zauważalne są różnice pomiędzy tym, jak różni myśliciele rozumieli funkcję i naturę sumienia. Przytoczmy tu inny przykład - Søren Kierkegaard, który w XIX wieku w "Bojaźni i drżeniu" podjął temat sumienia w kontekście relacji z Bogiem. Jego zdaniem sumienie prowadzi człowieka do wyborów, które mogą być niepojęte dla innych ludzi, ale są zgodne z wewnętrznym przekonaniem jednostki.

Współczesne badania nad sumieniem zawierają podejścia interdyscyplinarne, które próbują połączyć osiągnięcia etyki, filozofii, psychologii oraz neurologii. Jednym z nowoczesnych podejść jest koncepcja sumienia przedstawiona przez Josepha Ratzingera, późniejszego papieża Benedykta XVI, który w latach 70. XX wieku pisał o "głosie Boga" obecnym w sumieniu. Według Ratzingera, sumienie jest miejscem, w którym człowiek spotyka się z prawdą, co stawia przed każdym z nas wymaganie osobistego poszukiwania i słuchania tego głosu.

Interesujące jest również podejście psychologiczne, takie jak badania Lawrence'a Kohlberga nad moralnym rozwojem człowieka. Kohlberg wysunął hipotezę, że sumienie nie jest stałe i niezmienne, ale rozwija się wraz z człowiekiem, przechodząc przez różne stadia rozwoju moralnego – od etapu prekonwencjonalnego przez konwencjonalny aż do postkonwencjonalnego. Sumienie, jego zdaniem, dojrzewa wraz z człowiekiem i jego doświadczeniami.

Etyczną problematykę sumienia można podzielić na kilka kluczowych zagadnień. Przede wszystkim, kwestią debatowaną jest uniwersalność norm moralnych versus relatywizm moralny. Sumienie, czy też "głos wewnętrzny", może być rozumiane jako uniwersalny głos moralny, prowadzący do przestrzegania powszechnie uznanych zasad, bądź jako element kulturowy, podlegający wpływom społecznym i praktykom wychowania.

Drugą istotną kwestią jest relacja między sumieniem jednostki a systemami normatywnymi obowiązującymi w danym społeczeństwie. Konflikty sumienia mogą pojawić się, gdy zasady jednostkowe kolidują z oczekiwaniami społecznymi. Przykładowo, odmowa wykonania rozkazu w wojsku z powodów sumienia lub sprzeciw wobec pewnych praktyk medycznych, takich jak aborcja – to sytuacje, w których problematyka sumienia zyskuje wyjątkowe znaczenie.

Sumienie może także być postrzegane w kontekście odpowiedzialności za swoje czyny. Również tematy takie jak poczucie winy i jego etyczne podstawy są przedmiotem rozważań. Freudowskie ujęcie sumienia jako superego, będącego wewnętrznym cenzorem, który kontroluje zachowania zgodne z normami społecznymi, również poszerza pole analizy etycznej sumienia.

Problem empirycznego badania sumienia jest nadal otwartą kwestią, ponieważ sumienie jako fenomen wewnętrzny jest trudne do zoperacjonalizowania i weryfikacji.

BIBLIOGRAFIA: 1. Tomasz z Akwinu, "Suma teologiczna", 1265-1274. 2. Immanuel Kant, "Krytyka praktycznego rozumu", 1788. 3. Søren Kierkegaard, "Bojaźń i drżenie", 1843. 4. Joseph Ratzinger (Papież Benedykt XVI), "Prawda a sumienie", 1972. 5. Lawrence Kohlberg, "The Philosophy of Moral Development: Moral Stages and the Idea of Justice", 1981.

PRZYPISY: [1] Tomasz z Akwinu, "Suma teologiczna", Pars Prima Secundae, Quaestio 79. [2] Immanuel Kant, "Krytyka praktycznego rozumu", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1989. [3] Søren Kierkegaard, "Bojaźń i drżenie", tłum. P. Beylin, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1995. [4] Joseph Ratzinger, "Prawda a sumienie", Communio 17 (1972). [5] Lawrence Kohlberg, "The Philosophy of Moral Development: Moral Stages and the Idea of Justice", Harper and Row, San Francisco, 1981.