Barok w literaturze: cechy, przykłady, twórcy

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: przedwczoraj o 18:05

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 14.02.2026 o 12:08

Barok to epoka w historii literatury, której okres trwał od końca XVI wieku do początków XVIII wieku. Była to era burzliwych przemian społeczno-politycznych, które znalazły odbicie w sztuce i literaturze. Barok był reakcją na racjonalizm i humanizm renesansu, a swoje cechy i tematyka stanowiły odpowiedź na dramatyczne wydarzenia tamtego okresu, takie jak wojny religijne, kontrreformacja czy rozwój absolutyzmu.

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech literatury baroku była jej bogactwo i przepych formy. Styl barokowy wykazał się skomplikowaną kompozycją, bogactwem środków stylistycznych, paradoksami i kontrastami. W literaturze barokowej często spotykamy się z konceptyzmem i marinizmem. Konceptyzm polegał na posługiwaniu się zaskakującymi, nowatorskimi pomysłami i koncepcjami, aby zaintrygować czytelnika. Z kolei marinizm, nazwany od nazwiska włoskiego poety Giambattisty Marina, cechował się wyszukanym językiem, skomplikowaną metaforyką i dążeniem do efektowności stylu.

Kolejną istotną cechą literatury baroku był dualizm, wynikający z kontrastu między rozkwitem ducha religijnego a hedonistycznymi tendencjami. Z jednej strony literatura barokowa ukazywała dramat ludzkiej egzystencji, nietrwałość życia, śmierć, przemijanie oraz Boga jako jedynego źródła zbawienia. Z drugiej strony, barok zapewniał przelotne, lecz intensywne doznania i skłaniał do czerpania z uroków życia.

Przyjrzyjmy się teraz kilku wybitnym twórcom baroku i ich dziełom.

W literaturze polskiej jednym z najważniejszych przedstawicieli baroku był Jan Andrzej Morsztyn. Jego twórczość zachwycała wyrafinowanymi konceptami i paradoksami, a także bogactwem środków stylistycznych. Morsztyn był mistrzem kunsztownego wiersza, co widać np. w jego sonetach, jak "Do trupa." Ten utwór przedstawia koncept, w którym poeta porównuje siebie do trucizny i swoją miłość do zgonu - to przykład konceptyzmu oraz użycia paradoksu, mającego zaskoczyć i zmusić do refleksji.

Innym znaczącym twórcą polskiego baroku był Mikołaj Sęp Szarzyński. Jego poezja była głęboko przesiąknięta refleksją nad przemijaniem, śmiercią i marnością ziemskiego życia. W utworze "O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem" autor ukazał kondycję ludzką jako nieustającą walkę między dobrem a złem, duchowością a pokusami ciała. Szarzyński, poprzez intensywne emocje i liczne metafory, przedstawiał dramat egzystencjalny człowieka, co jest charakterystyczne dla literatury baroku.

W literaturze europejskiej jednym z najwybitniejszych twórców baroku był hiszpański poeta Luis de Góngora. Jego styl, znany jako gongoryzm, cechował się zawiłym, przerysowanym językiem oraz skomplikowaną metaforą. W poemacie "Polifemo y Galatea" Góngora przedstawił niezwykłe obrazy mitologiczne, posługując się wyrafinowaną i zawiłą strukturą językową, typową dla baroku. Jego twórczość miała ogromny wpływ na ewolucję literatury baroku w całej Europie.

Włoski poeta Giambattista Marino, już wcześniej wspomniany, był jednym z czołowych przedstawicieli poezji barokowej. Jego styl, znany jako marinizm, był zdominowany przez efekciarstwo, zaskakujące pomysły i bogactwo form literackich. W dziele "Adone" Marino prezentował historie miłosne i mitologiczne, posługując się skomplikowanymi metaforami i ornamentacją językową. Choć jego twórczość była często krytykowana za przesadną ozdobność, to jednak odegrała kluczową rolę w kształtowaniu estetyki baroku.

W literaturze angielskiej istotnym poetą baroku był John Donne, którego poezja religijna reprezentowała metafizyczny nurt baroku. Donne w swoich "Świętych Sonetach" dokonywał głębokiej introspekcji, analizując kwestie wiary, grzechu, pokuty i zbawienia. Jego styl obfitował w zaskakujące metafory i paradoksy, których celem było nie tylko wywoływanie emocji, ale także prowokowanie czytelnika do refleksji nad ludzką kondycją.

Podsumowując, literatura baroku to epoka pełna kontrastów, zaskoczeń i głębokich refleksji egzystencjalnych. Jej twórcy, tacy jak Jan Andrzej Morsztyn, Mikołaj Sęp Szarzyński, Luis de Góngora, Giambattista Marino i John Donne, poprzez swoje dzieła oddali dramę ludzkiego życia w niezwykle bogatej, wyrafinowanej formie. Literatura barokowa, dzięki swoim skomplikowanym metaforom, bogactwu formy i głębokiej introspekcji, nadal stanowi istotną część europejskiego dziedzictwa kulturowego.