Czy to my decydujemy o tym kim jesteśmy?

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 17.09.2025 o 21:17

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 9.09.2025 o 20:33

Każdy człowiek na pewnym etapie życia zadaje sobie pytanie: "Czy to ja decyduję, kim jestem?" To kluczowy dylemat, który dotyczy kwestii wolnej woli, przeznaczenia oraz wpływu środowiska, w którym dorastamy. Literatura, będąca zwierciadłem ludzkiego doświadczenia, dostarcza wielu przykładów zarówno na poparcie tezy, że mamy kontrolę nad własnym losem, jak i na zaprzeczenie tej możliwości.

W niniejszym wypracowaniu przeanalizujemy, na podstawie znanych dzieł literackich, czy rzeczywiście mamy wpływ na nasze życie i to, kim się stajemy, czy też jesteśmy w dużej mierze kształtowani przez czynniki zewnętrzne.

Jednym z najważniejszych znanych nam dzieł literackich, które poruszają temat wolnej woli i przeznaczenia, jest "Makbet" Williama Szekspira. Makbet, będący jednym z najważniejszych dramatów w kanonie literatury światowej, przedstawia historię szlachetnego wojownika, który z biegiem wydarzeń staje się bezwzględnym tyranem. Kluczowym momentem w życiu Makbeta jest spotkanie z wiedźmami, które przepowiadają mu, że zostanie królem.

Makbet z początku nie chce wierzyć w przepowiednię, ale jego ambicja i wpływ Lady Makbet prowadzą go do podjęcia działań, które realizują przepowiedziane wydarzenia. Broniąc tezy, że to my decydujemy o tym, kim jesteśmy, można argumentować, że Makbet świadomie wybiera drogę zbrodni, przemocy i zdrady. Miał wybór, mógł zignorować przepowiednie, ale jego pragnienie władzy i osobista ambicja przeważyły. Jednak przeciwny argument stwierdza, że Makbet i Lady Makbet są w dużej mierze kształtowani przez otaczające ich środowisko oraz przepowiednie wiedźm, które wyzwalają ich najgorsze instynkty. Można powiedzieć, że to los i wpływy zewnętrzne popychają Makbeta do działań, które nie leżały w jego pierwotnych zamiarach.

Literatura polska także dostarcza licznych przykładów związanych z pytaniem o to, czy to my decydujemy, kim jesteśmy. Przykładem jest "Lalka" Bolesława Prusa, której główny bohater, Stanisław Wokulski, zmaga się z próbami osiągnięcia szczęścia i spełnienia w życiu. Wokulski, pochodzący z ubogiej rodziny, dzięki ciężkiej pracy oraz determinacji zdobywa wykształcenie i prowadzi zyskujący na znaczeniu sklep. Jego ambicja i determinacja wydają się wskazywać, że to on decyduje o swoim losie, kierując się własnymi wyborami i chcąc poprawić swoją sytuację życiową.

Jednakże, miłość Wokulskiego do Izabeli Łęckiej oraz jego dążenia do zdobycia jej serca pokazują, że jego życie jest w dużej mierze determinowane przez emocje oraz pragnienia, które nie są w pełni pod jego kontrolą. Pragnienie zdobycia miłości staje się jego obsesją, co skutkuje tym, że jego decyzje często nie są racjonalne. Wokulski, mimo swoich wielu osiągnięć, nie jest w stanie wyzbyć się uczucia, które ostatecznie go przytłacza i prowadzi do jego upadku. Tak więc, można argumentować, że choć stara się kierować swoją ścieżką życiową, nie jest w stanie całkowicie zapanować nad tym, kim się staje, gdyż jego życie jest kształtowane przez emocjonalne i społeczne okoliczności.

Innym przykładem z literatury, który ukazuje pewną dychotomię między wolną wolą a działaniem wpływów zewnętrznych, jest "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Rodion Raskolnikow, główny bohater, podejmuje decyzję o popełnieniu morderstwa na lichwiarce, by według niego, uwolnić społeczeństwo od osoby żerującej na ludzkiej biedzie. Raskolnikow usprawiedliwia swoją zbrodnię przekonaniami moralnymi oraz teorią, według której wielcy ludzie mają prawo przekraczać zasady moralne w imię wyższych celów.

W pewnym sensie, Raskolnikow jest przekonany, że to on decyduje o swoim życiu, starając się być "wybitnym" człowiekiem, który może regulować własne zasady. Jednakże, w miarę rozwoju akcji, Dostojewski pokazuje, jak sumienie oraz społeczne i moralne normy wywierają wpływ na psychikę bohatera. Raskolnikow nie jest w stanie uciec od wewnętrznych konfliktów oraz poczucia winy, które ostatecznie prowadzą go do przyznania się do winy i poddania się karze. To pokazuje, że mimo podejmowanych decyzji i prób osiągnięcia władzy nad własnym losem, Raskolnikow jest w znacznej mierze kształtowany przez własne sumienie oraz wartości, które są mu narzucone przez społeczeństwo.

Na podstawie tych literackich analiz można wnioskować, że kwestia, czy to my decydujemy o tym, kim jesteśmy, jest niezwykle złożona. Literatura dostarcza dowodów na to, że nasze życie jest rezultatem zarówno naszych własnych wyborów, jak i wpływów zewnętrznych. Każdy z nas podejmuje decyzje, które kształtują naszą przyszłość, ale jednocześnie działamy w kontekście społecznym, emocjonalnym i moralnym, który również nas formuje. Znając historie literackich bohaterów takich jak Makbet, Wokulski czy Raskolnikow, możemy dostrzec, że nasze życie jest swoistą kombinacją wolnej woli i wpływów zewnętrznych, które razem tworzą unikalną tożsamość każdego człowieka.

Podsumowując, pytanie o to, na ile jesteśmy kowalami własnego losu, pozostaje otwarte. Analizując dzieła literackie, możemy zauważyć, że zarówno nasze decyzje, jak i otoczenie, w którym żyjemy, mają ogromny wpływ na nasze życie. Czy zatem jesteśmy w pełni odpowiedzialni za to, kim jesteśmy? Literatura sugeruje, że odpowiedź jest skomplikowana i zależy od wielu czynników, które razem tworzą naszą unikalną tożsamość.