Czy człowiek jest w stanie decydować o własnym losie?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.01.2026 o 18:18

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 27.01.2026 o 14:41

Literatura od wieków podejmuje refleksję nad pytaniem o możliwości człowieka do decydowania o własnym losie. W różnych epokach literackich i kulturowych, autorzy podejmują ten temat, przedstawiając bohaterów, którzy albo starają się przejąć kontrolę nad swoim życiem, albo ulegają wpływowi sił zewnętrznych. W niniejszym wypracowaniu przyjrzymy się kilku dziełom literackim, aby odpowiedzieć na pytanie, czy człowiek jest w stanie decydować o własnym losie.

W starożytnej literaturze greckiej, mity i tragedie często zwracają uwagę na nieuchronność losu, który jest z góry zapisany przez bogów. Przykładem może być „Król Edyp” Sofoklesa. Edyp, chcąc uniknąć przepowiedni mówiącej, że zabije ojca i poślubi matkę, opuszcza Korynt i wyrusza w świat. Jego działania, po początkowo samodzielne decyzje, prowadzą go jednak nieuchronnie do spełnienia przepowiedni. Przypadkowo zabija Lajosa, nieświadomy, że to jego ojciec, a potem poślubia Jokastę, swoją matkę. Pomimo starań i prób uniknięcia przeznaczenia, Edyp nie zdołał zmienić swojego losu, co może sugerować, że człowiek nie ma pełnej kontroli nad swoim życiem.

Z kolei literatura renesansu, zwłaszcza utwory Williama Szekspira, również badają ten temat, aczkolwiek z nieco innej perspektywy. W tragedii „Makbet” Szekspira, tytułowy bohater jest przedstawiony jako jednostka, która podejmuje decyzje prowadzące do jego zguby. Makbet, kierując się przepowiedniami wiedźm, decyduje się na morderstwo króla Dunkana, aby zająć jego miejsce na tronie. Jego działania częściowo determinowane są przez proroctwa, ale również przez własne ambicje i rosnącą żądzę władzy. Można więc uznać, że choć Makbet ma pewien wpływ na swój los, to jednak zostaje on zniekształcony przez wewnętrzne pragnienia i zewnętrzne pokusy.

W literaturze współczesnej również odnajdziemy refleksje na temat ludzkiej wolności i możliwości decydowania o swoim życiu. Przykładem jest tutaj powieść „Rok 1984” George’a Orwella. Główny bohater, Winston Smith, żyje w totalitarnym państwie, które kontroluje każdą sferę życia obywateli. Choć Winston próbuje się buntować, podejmując działania przeciwko wszechobecnemu Wielkiemu Bratu, to jego wysiłki są ostatecznie bezskuteczne, a sam bunt zostaje zdławiony przez reżim. W tym kontekście jednostka wydaje się mieć ograniczone możliwości decydowania o swoim losie, choć sama chęć buntu wskazuje na istnienie wolnej woli.

Innym spojrzeniem na możliwość decydowania o własnym losie jest egzystencjalizm. W literaturze egzystencjalistycznej, reprezentowanej m.in. przez Alberta Camusa w „Dżumie”, człowiek postrzegany jest jako istota odpowiedzialna za swoje życie, mimo nieuchronności absurdu istnienia. Bohaterowie „Dżumy” mimo straszliwej zarazy trawiącej miasto, starają się działać zgodnie z własnymi przekonaniami, nadając swoje decyzje sensrespektując własne wartości moralne. Doktor Rieux, główny bohater, pomimo świadomości, że jego wysiłki mogą nie przynieść żadnego ostatecznego zwycięstwa, decyduje się walczyć z zarazą, demonstrując swoją determinację i wolność wyboru.

Analizując te różne przykłady z literatury, możemy zauważyć, że odpowiedź na pytanie, czy człowiek jest w stanie decydować o własnym losie, jest złożona i zależy od wielu czynników. Wydaje się, że zarówno w starożytności, jak i współcześnie, istnieje przekonanie o istnieniu sił zewnętrznych, które mogą wpływać na życie jednostki. Jednakże, literatura pokazuje również, że człowiek, mimo ograniczeń, posiada wolną wolę i możliwość podejmowania decyzji, które wpływają na jego życie.

Ostatecznie, choć w niektórych przypadkach człowiek zdaje się być zdominowany przez przeznaczenie, fatum lub systemy totalitarne, literatura często podkreśla znaczenie indywidualnych wyborów i działań. To, czy człowiek rzeczywiście ma możliwość pełnego kształtowania swojego życia, może pozostawać kwestią otwartą, ale jedno jest pewne: literatura zachęca nas do refleksji na temat naszej własnej zdolności do kierowania swoim losem oraz do zastanowienia, w jakim stopniu potrafimy wznieść się ponad wyzwania i ograniczenia, które napotykamy na naszej drodze.