Górą Edek: Porównanie bohatera „Tanga” Mrożka i opowiadania Marka Nowakowskiego „Górą Edek”

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 10:35

W literaturze polskiej istnieje wiele postaci, które w jakiś sposób odzwierciedlają mechanizmy społeczne czy relacje międzyludzkie charakterystyczne dla danej epoki. Dwie takie postacie to Edek, bohater dramatu "Tango" Sławomira Mrożka, oraz protagonista opowiadania Marka Nowakowskiego zatytułowanego "Górą Edek". Choć obaj bohaterowie noszą to samo imię, ich rola, kontekst społeczny, a także sposób działania są interpretowane w różnorodny sposób, co świadczy o różnorodności strategii narracyjnych stosowanych przez polskich pisarzy w różnych dekadach.

W "Tangu" Mrożka Edek jest przedstawicielem klasy robotniczej, choć jego rola w kontekście dramatu jest znacznie bardziej złożona. Edek jest brutalnym, prymitywnym, lecz skutecznym człowiekiem, który potrafi przejąć władzę w skomplikowanej dynamice rodziny, będącej mikrokosmosem społeczeństwa. Jest on symbolem degeneracji wartości i triumfu prymitywizmu nad złożonymi konstrukcjami intelektualnymi i moralnymi. Mrożek, wykorzystując postać Edka, krytykował zarówno inteligencki brak działania, jak i bierne przystosowanie się do zmian. Edek, choć pozornie nieświadomy swoich działań, staje się narzędziem destrukcji, po którą rodzina sama sięga, zmęczona własną niemocą.

Z kolei w opowiadaniu Marka Nowakowskiego "Górą Edek" mamy do czynienia z zupełnie inną kreacją. Ta historia osadzona jest w realiach PRL, gdzie tytułowy Edek to mężczyzna silnie związany z subkulturą młodzieżową i ulicznym środowiskiem. Edek Nowakowskiego jest postacią dynamiczną, zawadiacką, stanowiącą rodzaj lokalnego bohatera, któremu przygląda się narrator i inne postacie. Edek nie działa w próżni; jego wybory i czyny są obserwowane, oceniane i komentowane przez społeczność, której jest częścią. Nowakowski koncentruje się na Edku jako symbolu młodzieńczego buntu i nonkonformizmu. Kontrastuje to z Mrożkiem, gdzie Edek jest manifestacją niemocy wyższych warstw społecznych.

Porównując te dwie postacie, warto zwrócić uwagę na różną symbolikę, jaką ze sobą niosą. Edek z "Tanga" to symbol destrukcji, chaosu i upadku intelektu, który triumfuje nad bezradnością elity. Jego siła bierze się z braku jakichkolwiek zasad moralnych, ze zdolności do fizycznego narzucania swojej woli oraz z brutalnej prostoty, która de facto okazuje się skuteczna w zderzeniu z impotencją intelektualistów. Z kolei Edek Nowakowskiego symbolizuje energię młodości, niepohamowaną chęć życia na własnych zasadach i odrzucenie skostniałych struktur społecznych. Jest uosobieniem ducha tamtego czasu, okresu PRL, gdzie jednostkowe akty buntu były jednym z nielicznych sposobów na wyrażenie swojej tożsamości i niezależności.

Różnice te mają swoje korzenie w kontekście społecznym i politycznym. "Tango" Mrożka, napisane w latach 60., nawiązuje do zawiłości czasów powojennych, rozczarowania inteligencji, kryzysu wartości oraz całkowitego przewartościowania dotychczasowych zasad życiowych. Mrożek ostrzega przed triumfem prymitywizmu, który może zburzyć dotychczasowy porządek życia, prezentując to w groteskowej formie, co podkreśla absurd sytuacji.

Tymczasem "Górą Edek" Nowakowskiego, osadzone w realiach PRL, dotyka innego rodzaju problemów społecznych. Edek jest postacią jakby bardziej osadzoną w czasie, reflektującą realne społeczne dynamiki tamtej epoki. Główny bohater, choć może być postrzegany jako antybohater, bo przecież łamie zasady i normy, jest w rzeczywistości postawą młodzieżową, próbą odnalezienia wolności w świecie opresji. Jest to bardziej realistyczne odzwierciedlenie społecznych ruchów niż symboliczna groteska Mrożka.

Podsumowując, podczas gdy Edek Mrożka to metafora chaosu i destrukcji intelektualnego ładu promująca krytykę nazywaną przez niektórych moralnym nihilizmem, Edek Nowakowskiego jest symbolem osobniczej walki z systemem, próbą przeżycia w świecie pełnym ograniczeń. Dwie różne epoki, dwa różne konteksty, ale imię, które w polskiej literaturze staje się symbolem ruchu i siły, choć ukierunkowanej na różne cele. Obaj bohaterowie, mimo różnic, ukazują zdolność literatury do eksploracji skomplikowanych interakcji społecznych i moralnych, dostarczając nam aktualnych lekcji na temat władzy, autorytetu i oporu.