Człowiek jako istota mająca wpływ na swoje życie czy marionetka losu? Na podstawie "Lalki" Bolesława Prusa i innego utworu literackiego.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 21.11.2024 o 9:16

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 4.11.2023 o 21:10

Człowiek, jako istota ludzka, nieustannie balansuje pomiędzy próbą kontroli swojego życia a poddawaniem się zewnętrznym okolicznościom, które często wydają się być poza jego wpływem. Literatura niejednokrotnie badała ten dualizm, a jednym z utworów, który doskonale ilustruje ten motyw, jest "Lalka" Bolesława Prusa. Wraz z nią, warto przyjrzeć się tragedii "Makbet" autorstwa Williama Szekspira, która również wnikliwie bada kwestię kontroli nad ludzkim losem.

W "Lalce" Bolesława Prusa kluczową postacią jest Stanisław Wokulski, kupiec i były student, który z jednej strony stara się aktywnie kształtować swoją egzystencję, a z drugiej nieustannie zostaje poddawany próbom przez los i otoczenie. Wokulski jest człowiekiem pełnym ambicji, który dąży do zdobycia statusu wyższego niż ten, który warunkuje jego pochodzenie społeczne. Wykorzystując swoje zdolności i pracowitość, z powodzeniem pomnaża majątek, co stawia go wśród uważanych społeczeństwa. Mimo to, jego aspiracje dotyczą nie tylko sukcesu materialnego, ale przede wszystkim zdobycia miłości Izabeli Łęckiej, która staje się jego obsesją.

Romantyczne dążenia Wokulskiego unaoczniają, jak często człowiek, pomimo chęci kontroli nad własnym losem, staje się ofiarą swoich uczuć i złudzeń. Miłość do Izabeli doprowadza go konsekwentnie do decyzji, które z czasem okazują się destrukcyjne. Pomimo początkowych sukcesów i świetlanej przyszłości, Wokulski nie jest w stanie pokonać barier klasowych oraz uprzedzeń społeczeństwa, co ostatecznie prowadzi do jego klęski. Los Wokulskiego wydaje się być tragicznie predestynowany do niepowodzenia, mimo jego starań i niezłomności.

Podobny motyw walki człowieka z przeznaczeniem pojawia się w "Makbecie" Williama Szekspira. W tym dramacie tytułowy bohater również staje przed dylematem wyboru pomiędzy kontrolą a poddaniem się losowi. Makbet, usłyszawszy przepowiednię trzech wiedźm, z początku jawi się jako człowiek pełen ambicji, gotowy na wszystko, aby spełnić swoje pragnienie władzy. Wbrew swojemu początkowemu wahanie, ostatecznie decyduje się na drogę zbrodni, co ma zagwarantować mu tron.

Tak jak Wokulski, Makbet sądzi, że może kontrolować swój los przez działanie i siłę własnej woli. Jednak w miarę rozwoju wydarzeń, coraz bardziej staje się jasne, że zarówno Makbet, jak i jego żona stają się marionetkami sił, które uruchomili swoimi niemoralnymi czynami. Tragizm jego postaci polega na tym, że choć Makbet pragnie być panem swojego życia, ulega iluzji władzy, a poczucie nieuchronności zdarzeń oraz ciężar popełnionych zbrodni doprowadzają go do klęski osobistej i moralnej.

Oba omawiane utwory wskazują na złożoność ludzkiego losu, gdzie działanie jednostki i czynniki zewnętrzne są ze sobą silnie związane. Z jednej strony postacie takie jak Wokulski i Makbet starają się przejąć kontrolę nad swoim losem i kształtować swoją przyszłość przez decyzje i czyny. Z drugiej strony, oba dzieła literackie unaoczniają, że człowiek jest często bezsilny wobec większych sił – społecznych, emocjonalnych czy też metafizycznych – które wpływają na jego życie.

Literatura daje nam bogaty materiał do przemyśleń na temat ludzkiej wolności i przeznaczenia. Ostatecznie, zarówno "Lalka", jak i "Makbet" pokazują, że człowiek nie jest całkowicie wolny od wpływów losu ani całkowicie bezsilny wobec niego. To suma naszych działań oraz nieprzewidzianych okoliczności tworzy skomplikowany obraz życia, w którym jesteśmy zarówno architektami, jak i uczestnikami większego planu.