Funkcje motywu księgi w literaturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.04.2024 o 10:17

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 16.04.2024 o 17:46

Motyw księgi jest jednym z tych, które przewijają się w literaturze od jej początków. Księga, jako obiekt czy symbol, pełni w literaturze różnorodne funkcje, stanowiąc źródło wiedzy, tajemnicy, a nawet potęgi. W zależności od kontekstu epoki, gatunku oraz indywidualnego ujęcia autora, motyw ten może być eksplorowany na wiele sposobów. W niniejszej rozprawce przyjrzymy się użyciu motywu księgi w literaturze, bazując na przykładach z różnych okresów, jak również na jednej wybranej lekturze obowiązkowej, aby wykazać jego wszechstronność i uniwersalność.

Jedną z lektur obowiązkowych, w której pojawia się motyw księgi, jest „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza. W tym dramacie wydanie księgi, czyli publikacja "Ksiąg wtórych" wileńskiego wydania, zostaje przedstawione jako akt sprzeciwu wobec represji i cenzury, a zarazem jako narzędzie walki o wolność słowa. W tym kontekście księga staje się symbolem oporu, narzędziem służącym do wzmocnienia narodowej tożsamości oraz medium przechowującym pamięć historyczną. Mickiewicz, poprzez podniesienie motywu księgi na plan symboliczny, podkreśla jej siłę jako środka komunikacji myśli i wartości, zdolnych przetrwać represje.

Sięgając do epoki średniowiecza, warto zwrócić uwagę na „Boską Komedię” Dantego Alighieri, gdzie księga pełni funkcję klucza do zrozumienia wszechświata, prawd duchowych i moralnych. Tutaj motyw księgi łączy się z ideą przewodnictwa i edukacji. Dzieło to, jako epicka podróż po zaświatach, oferuje czytelnikowi wiedzę ukrytą w alegorycznych opisach i pouczeniach, które mają prowadzić do duchowego oczyszczenia i moralnego oświecenia.

Przejdźmy teraz do literatury nowożytnej, do „Fausta” Goethego, gdzie księga nabiera zupełnie innego znaczenia. W dramacie tym Mefistofeles przekonuje Fausta do podpisania paktu z diabłem, co jest dokonane za pomocą księgi. W tym kontekście księga staje się symbolem zguby, narzędziem diabła, które prowadzi do zatracenia. Zatem, motyw księgi w literaturze nowożytnej może także pełnić funkcję ostrzeżenia przed nadmierną żądzą wiedzy i braku moralnych ograniczeń w jej zdobywaniu.

W kontekście współczesnym, motyw księgi często łączy się z refleksją nad kondycją człowieka w dobie cyfryzacji. Przykładem może być „Imię róży” Umberto Eco, gdzie księga staje się jednocześnie narzędziem władzy, obiektem pożądania i przyczyną tragedii. W tym detektywistycznym średniowiecznym klasztorze księgi są strzeżone, ponieważ niosą ze sobą potężną wiedzę, a zarazem mogą być źródłem herezji.

Rozpatrując te różnorodne przykłady, można zauważyć, że motyw księgi w literaturze pełni wiele funkcji - od źródła mądrości, przez instrument władzy, po symbol zagłady. W zależności od kontekstu literackiego księga może być więc interpretowana jako zapowiedź postępu lub regresu, jako narzędzie wyzwolenia lub źródło zagrożenia. Bez względu na epokę czy gatunek, motyw księgi pozostaje jednym z najbardziej uniwersalnych i płodnych w literaturze, będąc odzwierciedleniem ludzkich dążeń, obaw i przemyśleń dotyczących wiedzy, mocy oraz ich konsekwencji dla społeczeństwa i jednostki.