Wpływ światopoglądu epoki i założeń programowych na kreację świata przedstawionego

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 30.09.2025 o 8:42

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 27.09.2025 o 18:22

Epoka Młodej Polski, trwająca od lat 90. XIX wieku do pierwszego dwudziestolecia XX wieku, była okresem intensywnego fermentu intelektualnego i artystycznego. Światopogląd tamtych czasów głęboko wpłynął na literaturę, co czyni ten wpływ kluczowym dla zrozumienia kreacji świata przedstawionego. Twórcy tacy jak Stanisław Wyspiański i Stefan Żeromski, korzystając z założeń programowych epoki, wprowadzili do swoich dzieł motywy i wartości charakterystyczne dla okresu modernizmu, co można przeanalizować na podstawie ich dzieł.

Jednym z najważniejszych utworów Stanisława Wyspiańskiego jest dramat „Wesele”, który doskonale ilustruje wpływ założeń epoki na kreację świata przedstawionego. Powstały w 1901 roku dramat opiera się na autentycznym wydarzeniu — weselu poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną. Wyspiański konstruuje dramat jako alegorię polskiego społeczeństwa, prezentując różne grupy społeczne oraz ich wzajemne relacje. Głównym motywem „Wesela” jest dekadentyzm, kryzys ideowy oraz brak porozumienia między warstwami społecznymi, co doskonale oddaje stan ówczesnej rzeczywistości.

Dekadentyzm, jako jeden z kluczowych światopoglądów epoki, odgrywa ważną rolę w „Weselu”. Symboliczny taniec Chochoła staje się metaforą marazmu, stagnacji i niemocy narodu, który zdaje się trwać w letargu. Postać Chochoła, będąca słomianą kukłą, owija różę na zimę, co symbolizuje zimowy sen mieszkańców wsi i miasta, a szerzej — całego narodu. Wyspiański przedstawia narodowe przywary takie jak bierność, kłótliwość czy pasywność, a obserwowane w dramacie zachowania gości weselnych (zarówno chłopów, jak i inteligencji) obnażają brak jedności i wspólnej wizji przyszłości.

Postacie dramatu są uosobieniem różnych postaw społecznych i intelektualnych. Pan Młody, jako inteligent, który zafascynowany jest kulturą ludową, nie potrafi jednak zerwać z dekadenckim myśleniem i skierować się ku realnym działaniom. Z drugiej strony Gospodarz, reprezentujący chłopstwo, symbolizuje tęsknotę za prostotą i bezpośredniością, ale jednocześnie brak mu umiejętności wprowadzenia zmian. W ten sposób Wyspiański kreuje obraz społeczeństwa niemal bezradnego wobec problemów czasu, co jest wyrazem społecznych i kulturalnych założeń epoki.

Kolejnym kluczowym dziełem tego okresu jest powieść Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”, wydana w 1900 roku. Założenia modernizmu, takie jak konflikt jednostki ze społeczeństwem, wyalienowanie oraz poszukiwanie sensu życia w świecie pozbawionym dawnych wartości, są tutaj wyraźnie obecne. Bohater powieści, doktor Tomasz Judym, to człowiek ogarnięty głębokim poczuciem odpowiedzialności za losy najuboższych warstw społecznych. Jego działania są nacechowane altruizmem, ale jednocześnie prowadzą do jego osobistej tragedii.

Świat przedstawiony w „Ludziach bezdomnych” to świat społecznych niesprawiedliwości i wyzysku. Judym, będący uosobieniem ideałów modernistycznych, nie może pogodzić swej wewnętrznej potrzeby niesienia pomocy z brutalną rzeczywistością, w której byt najuboższych jest marginalizowany. Żeromski kreuje go jako postać rozdarta pomiędzy ideałami a realiami społecznymi, co doskonale oddaje charakterystyczny dla epoki konflikt jednostki z otoczeniem.

Elementy impresjonizmu w „Ludziach bezdomnych” objawiają się między innymi w subiektywnych opisach doznań i zmysłów, co wpływa na sposób recepcji świata przez czytelnika. Żeromski stosuje impresjonistyczne techniki w opisach przyrody czy stanów uczuciowych swoich postaci, co dodaje narracji plastyczności i głębi emocjonalnej, a jednocześnie ukazuje subiektywność ludzkich doświadczeń.

Jednak największym wyzwaniem dla Judym jest zmierzenie się z własnym poczuciem bezdomności — duchowej i społecznej. Jako doktor, targany moralnymi dylematami, nie potrafi znaleźć swojego miejsca ani w środowisku lekarskim, ani wśród robotników, którym pragnie pomagać. Jego los staje się więc metaforą modernistycznych dążeń do poszukiwania nowego, lepszego świata, które jednak często kończą się niepowodzeniem.

Epoka Młodej Polski, pełna rozważań nad losem jednostki oraz przyszłością narodu, znajduje swoje odzwierciedlenie w tych i wielu innych dziełach literackich tamtego czasu. Motywy takie jak dekadentyzm, wyalienowanie jednostki czy poszukiwanie tożsamości, kształtują przedstawiane światy na wiele różnych sposobów. Autorzy, reagując na złożoność i niejednoznaczność zmian społecznych oraz kulturalnych, posłużyli się swoim talentem, by odzwierciedlić duch epoki w literaturze.

Światopogląd epoki i założenia programowe Młodej Polski wywarły ogromny wpływ na literaturę tego czasu. Dzięki twórcom takim jak Wyspiański czy Żeromski, możemy dziś lepiej zrozumieć, jak głębokie były te przemiany i jak istotny jest wpływ światopoglądu na kreację literackiego świata przedstawionego. Analizując ich dzieła, uświadamiamy sobie, że świat literatury z tamtego okresu nie jest jedynie zapisem rzeczywistości, ale również jej twórczym, refleksyjnym przetworzeniem.