Stan wojenny z perspektywy zwykłego człowieka. Omów zagadnienie na podstawie wybranego opowiadania z tomu Raport o stanie wojennym Marka Nowakowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.06.2024 o 18:08

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 8.06.2024 o 18:03

Stan wojenny w Polsce, wprowadzony 13 grudnia 1981 roku, stanowi jedno z najciemniejszych okresów w polskiej historii powojennej. Decyzja o jego wprowadzeniu była podyktowana chęcią ujarzmienia rosnącej w siłę opozycji, przede wszystkim związku zawodowego „Solidarność”. Stan wojenny miał na celu zniszczenie ruchu, który postulował demokratyzację kraju, reforma gospodarcza oraz respektowanie praw człowieka. Skutki tego dramatu rozciągały się na całe społeczeństwo, odzwierciedlając się w lęku, niepewności i podziale między obywatelami.

Marek Nowakowski w swoim tomie "Raport o stanie wojennym" doskonale ukazuje życie przeciętnego Polaka w tamtych czasach. Opowiadanie zawiera realistyczne opisy, które pomagają zrozumieć atmosferę ciągłej opresji i strachu. Bohaterami są przeciętni obywatele, ci „szarzy Polacy,” których życie codzienne zostało brutalnie przerwane i podporządkowane rygorom wojskowym. Atmosfera paranoi, obecności donosicieli, patrole ZOMO czy milicja były codziennością dla zwykłych ludzi. Jeden z przykładów w tej książce to historia taksówkarza, który żyje w ciągłym strachu przed donosicielami i służbami bezpieczeństwa.

Taksówkarz, jako symbol jednostki, której życie zostało przesiąknięte obawą i niepewnością, jest ilustracją psychologicznych skutków stanu wojennego. Codzienne egzystowanie w nieprzewidywalnym środowisku prowadziło do paranoi, ostrożności i frustracji. Bohater ma swoje drobne akty buntu — symboliczne „odgryzanie się,” które stają się dla niego formą zachowania resztek godności i normalności w obliczu opresji. Mimo, że jego akcje są raczej bierne, to jednak stanowią one swoistego rodzaju opór przeciwko wszechobecnej kontroli i przemocy.

Z drugiej strony są „Polacy po drugiej stronie barykady” — funkcjonariusze jako oprawcy we własnym narodzie. To ukazuje moralne alienacje i złożoność sytuacji, gdzie osoby wykonujące rozkazy również muszą zmagać się z konsekwencjami swoich czynów, często tracąc kontakt z resztą społeczeństwa i gubiąc się w wirze przemocy.

O ile "Raport o stanie wojennym" Marka Nowakowskiego przynosi perspektywę od środka, o tyle "Profesor Andrews w Warszawie" Olgi Tokarczuk ukazuje zewnętrzny punkt widzenia na te same wydarzenia. Profesor Andrews jest amerykańskim naukowcem, który przybywa do Warszawy tuż przed wybuchem stanu wojennego. Jego niezdolność do pełnego zrozumienia sytuacji, nieznajomość języka i kultury oddaje uczucie obcości i alienacji, które były również udziałem wielu Polaków.

Profesor Andrews staje w obliczu rzeczywistości socjalistycznego państwa, gdzie kontrola, cenzura i strach dominują nad codziennym życiem. Poprzez postać profesora Tokarczuk podkreśla zdumienie i niezdolność obcokrajowca do pełnego uchwycenia dramatyzmu sytuacji. Alienacja społeczna jest doskonale ukazana poprzez pozornie trywialne detale, takie jak osad na śniegu, który staje się metaforą dusznego, brudnego, szarego życia pod reżimem.

Kiedy zestawimy doświadczenia obu autorów, widzimy jak stan wojenny wpłynął na społeczeństwo. Przemoc, zarówno fizyczna, jak i psychiczna, była wszechobecna. Transportery opancerzone, patrole ZOMO i psy wojskowe na ulicach powodowały, że życie w Polsce stawało się cichym, lecz ciągłym koszmarem. Te zewnętrzne oznaki przemocy miały długotrwałe skutki psychologiczne: frustracja, bezsilność i dezintegracja społeczna były jej efektem. Podziały społeczne były jeszcze bardziej widoczne, gdy rząd próbował złamać jedność narodową przez brutalne represje.

Antagonizacja nie obejmowała tylko podziału na oprawców i ofiary. Była to także dezintegracja więzi społecznych — sąsiedzi przestawali sobie ufać, każdy mógł być potencjalnym donosicielem. Przykład z "Profesor Andrews w Warszawie" ukazuje, jak życie społeczne ulegało rozkładowi z powodu reżimu. Świadectwa literackie, choć pochodzące z różnych punktów widzenia, pokazują, jak stan wojenny zniszczył zaufanie i jedność społeczną, co było równie bolesne jak fizyczna przemoc.

Przemoc działała dwustronnie. Funkcjonariusze, choć byli narzędziem reżimu, również byli niszczeni przez system, który przymuszał ich do brutalnych działań. Moralna dezintegracja, jakiej doświadczali, prowadziła do ich wyalienowania od reszty społeczeństwa. Taksówkarz, będący przykładem ofiary przemocy, doświadczył jej destruktywnej siły, ale także wskazywał na to, jak system deprawował również tych po drugiej stronie barykady.

W obydwu utworach można znaleźć elementy nadziei i odbudowy. W opowiadaniu Tokarczuk życzliwość rodziny dozorcy, która pomaga profesorowi, ukazuje ludzką dobroć, która nie została zniszczona nawet w najcięższych czasach. Te motywy nadziei pokazują, że mimo głębokiej traumy stanu wojennego, możliwe jest odrodzenie i odbudowa więzi społecznych.

Podsumowując, opowieści te pomagają zrozumieć głębokie i długotrwałe skutki stanu wojennego w Polsce. Wpływ przemocy na jednostki i społeczeństwo jako całość był devastujący, ale jednocześnie literatura daje nam narzędzia do zrozumienia i przezwyciężenia tej traumy. Stan wojenny jest symbolem opresji i dezintegracji społecznej, ale pamięć historyczna i świadectwa literackie są kluczowe w zrozumieniu tamtych czasów oraz w dążeniu do odbudowy i wzmocnienia społecznych więzi.