Bunt i bezradność – postawy bohaterów wobec realiów stanu wojennego. Omów zagadnienie na podstawie wybranego opowiadania z tomu Raport o stanie wojennym Marka Nowakowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.07.2024 o 9:14

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 15.07.2024 o 8:58

I. Wstęp

II. Kontekst historyczny i społeczny

Społeczeństwo zostało sztucznie podzielone na tych, którzy wspierali reżim (często z powodu strachu lub osobistych korzyści) oraz na tych, którzy angażowali się w działalność opozycyjną. Rozłam ten miał głębokie konsekwencje psychologiczne, prowadząc do poczucia bezradności wobec władzy. W rodzinach i między przyjaciółmi pojawiły się podziały, które nierzadko prowadziły do konfliktów, a koncepcja "brat przeciwko bratu" nabierała rzeczywistego wymiaru. W takim kontekście niezwykle istotne staje się zrozumienie różnych postaw bohaterów literackich, ukazujących skomplikowaną rzeczywistość codziennego życia w stanie wojennym.

III. Analiza opowiadania "2072 dni" Marka Nowakowskiego

Ojciec, realistyczny pragmatyk, skupia się na zapewnieniu bytu swojej rodzinie. Jego podejście jest wyczekujące i defensywne, wynikające z doświadczeń okupacji niemieckiej oraz trudnych lat powojennych. Jest to postawa człowieka, który pragnie przetrwać bez względu na okoliczności, wierząc, że przetrwają tylko ci, którzy potrafią dostosować się do realiów. Jednak, gdy milicja zaczyna zagrażać jego synowi, ojciec zmienia się – w akcie heroizmu staje w obronie syna, pokazując, że mimo swojej wcześniej wycofanej postawy, gotów jest na poświęcenie i odwagę w momentach krytycznych.

Syn natomiast jest ideowcem, który zdeterminowany jest walczyć z reżimem. Pełen wiary w sens buntu i znaczenie walki o wolność, ryzykuje życiem swoim i bliskich. Dla niego opór jest jedyną formą odzyskania godności i sprawiedliwości. Jednak z punktu widzenia starszego pokolenia, jego działania mogą wydawać się niefrasobliwe i nieodpowiedzialne. Syn, narażając całą rodzinę na niebezpieczeństwo, przedstawia konflikt między ideą a rzeczywistością, ukazując niezwykle trudną drogę jednostek próbujących zmienić system.

Analizując postawę ojca, widać, że jego działania są motywowane instynktem przetrwania i troską o najbliższych. Na pierwszy rzut oka można by uznać, że jego postawa graniczy z samolubstwem, jednak w sytuacji zagrożenia pokazuje prawdziwe bohaterstwo, gotów ryzykować własne życie dla syna. To ukazuje, że w ekstremalnych sytuacjach człowiek potrafi przekraczać własne ograniczenia, stając się niespodziewanie bohaterem.

IV. Analiza opowiadania "Profesor Andrews w Warszawie" Olgi Tokarczuk

Opis szarych, wycofanych ludzi, którzy migają w scenerii przedswiątecznej Warszawy, ukazuje społeczeństwo w stanie zawieszenia. Przez pryzmat jego obserwacji, widzimy ludzi zmuszonych do życia w ciągłym napięciu, starających się przetrwać w każdym możliwym aspekcie. Andrews dostrzega dziwną bylejakość, milczące twarze i nieprzyjemne usposobienie mieszkańców, co interpretowane jest jako efekt wszechobecnej opresji i niepewności.

Apokaliptyczne tło, które tworzą pojazdy opancerzone oraz brak łączności – telefony nie działające i odcięcie od świata zewnętrznego, wzmacnia uczucie totalnego zamknięcia. Wprowadzenie stanu wojennego jako źródło wszechobecnego niepokoju przedstawia Warszawę jako miasto, w którym śmierć cywilna stała się nową normą.

Motywacje mieszkańców Warszawy są oczywiste – przetrwanie i zapewnienie bytu najbliższym stało się głównym celem. W odpowiedzi na przemoc reżimu, zobojętnienie lub instynkt samozachowawczy często przejmują kontrolę nad zachowaniem ludzi. Andrews, jako zewnętrzny obserwator, interpretuje wycofane i melancholijne zachowanie warszawiaków, widząc je jako naturalny odruch wobec przytłaczającej i niezrozumiałej dla niego opresji.

V. Porównanie postaw bohaterów obu opowiadań

Profesor Andrews z opowiadania Tokarczuk, jako zewnętrzny obserwator, dostrzega zarówno oznaki buntu, jak i bezradności wśród mieszkańców Warszawy. Stały się one swoistym codziennym mottem Warszawy okresu stanu wojennego. Z jednej strony dostrzega ludzi starających się przetrwać, z drugiej zaś wyczuwa niewypowiedziany protest, który tkwi głęboko w ich duszach.

Analizując różne motywacje bohaterów, można dostrzec, że każda z tych postaw jest odpowiedzią na konkretne warunki życiowe. Bunt młodych ludzi, gotowych ryzykować wszystko dla idei, kontrastuje z rzeczywistością rodziców, którzy skupiają się na ochronie bliskich i przetrwaniu. W opowiadaniu Tokarczuk, zobojętnienie mieszkańców Warszawy jest instynktem samozachowawczym, który pozwala im poradzić sobie z wszechogarniającą opresją.

VI. Podsumowanie i wnioski

Ocena tych postaw z perspektywy historycznej i moralnej jest niejednoznaczna. Zarówno opór, jak i skrajny realizm mają swoje uzasadnienie, a ich wartościowanie z dzisiejszego punktu widzenia nie jest łatwe. Literatura, jak ta omawiania w niniejszej pracy, pozwala nam na zrozumienie tych skomplikowanych rzeczywistości i refleksję nad trudnymi decyzjami, jakie musieli podejmować ludzie w tamtych czasach.

Doświadczenia stanu wojennego były niezwykle złożone i wielowymiarowe, a rozważania literackie dają nam możliwość głębszego zrozumienia wpływu tych wydarzeń na całe pokolenie Polaków. Widzimy, jak trudne to były wybory, często dokonywane w sytuacjach bez wyjścia, i jak te skrajne postawy bohaterów literackich pomagają nam lepiej zrozumieć nie tylko historię, ale także ludzką naturę gdy staje w obliczu kryzysu.