Człowiek wobec zła. Omów zagadnienie na podstawie Innego świata Gustawa Herlinga- Grudzińskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 12.06.2024 o 21:47

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 12.06.2024 o 21:15

Historia cywilizacji to opowieść o ciągłej walce między dobrem a złem. Chociaż na przestrzeni dziejów powstało wiele chwalebnych dokonań, to jednak ciemne karty historii świadczą o ludzkiej zdolności do niepojętych okrucieństw. Od starożytnych wojen po współczesne zbrodnie wojenne, człowiek wielokrotnie dowodził, że potrafi zniżyć się do poziomu, który przekracza zrozumienie. Nie zabijają nas potrzeby przetrwania, jak to jest w przypadku zwierząt, ale często głęboko zakorzeniona nienawiść. Jak człowiek reaguje w obliczu zła? Jakie postawy przyjmuje, gdy staje się ofiarą lub świadkiem zła? Na te pytania próbował odpowiedzieć w swojej literaturze Gustaw Herling-Grudziński, opisując swoje przeżycia w „Innym świecie”. To dzieło, wraz z „Medalionami” Zofii Nałkowskiej, które opisują zbrodnie hitlerowskie, dostarczają materiału do głębszej refleksji na temat ludzkiej godności w obliczu wszechogarniającego zła.

Gustaw Herling-Grudziński to postać, której biografia stanowi podstawę do analizy dzieła „Inny świat”. Autor został schwytany na granicy radziecko-litewskiej podczas II wojny światowej i oskarżony o szpiegostwo. Trafił do radzieckich łagrów, gdzie doświadczył nieludzkich warunków, które zniszczyły wiele istnień i zmieniły jego podejście do życia. System totalitarny oraz struktura obozów pracy była precyzyjnie zorganizowaną machiną niszczenia człowieczeństwa. W różnych formach pracy przymusowej i terroru stopniowo wyniszczała więźniów, którzy często tracili swoją tożsamość i moralność w walce o przetrwanie.

W „Innym świecie”, Herling-Grudziński przedstawia mrożący krew w żyłach obraz łagrów. Warunki, w jakich żyli więźniowie, były skrajnie nieludzkie. Głód, codzienna harówka oraz stały terror powodowały, że ludzie tracili wszelkie cechy ludzkie i stawali się bezosobowymi jednostkami, dążącymi jedynie do przetrwania kolejnego dnia. Z każdą chwilą zacierała się granica między tym, co moralne, a tym, co konieczne do przeżycia.

Jednym z aspektów, który Herling-Grudziński analizuje, jest tzw. „odwrócony Dekalog”. W obozowych realiach zasady moralności zostały wywrócone do góry nogami. Człowiek, który chciał przetrwać, musiał złamać niemal wszystkie biblijne przykazania. Aby zdobyć dodatkową porcję jedzenia, niektórzy więźniowie donosili na swoich współtowarzyszy. Bywało, że przyjaciele zdradzali się nawzajem, a człowiek stawał się wrogiem swojego bliźniego. To zjawisko pokazuje, jak skrajne warunki mogą doprowadzić do transformacji osobowości, która dla przetrwania wybiera złamanie podstawowych zasad moralnych.

Herling-Grudziński opisuje również postacie, które reprezentują różne postawy wobec zła. Kozak Pamfiłow, który wybaczy synowi Saszy odwrócenie się od niego po osadzeniu w obozie, stanowi przykład zachowania resztek ludzkiej godności i miłości w świecie, który zdawał się zapomnieć o tych wartościach. Rusto Karinen, próbujący uciec z obozu, jest symbolem nadziei i dążenia do wolności za wszelką cenę. Z kolei Kostylew, który samookalecza się, aby uniknąć pracy dla systemu, pokazuje, jak daleko może posunąć się człowiek, żeby zachować choćby cień wolności.

Przesłanie Herlinga-Grudzińskiego jest pesymistyczne – obóz pracy niszczy człowieka, odbierając mu wszelkie oznaki ludzkiej natury. Jednak nawet w tych ekstremalnych warunkach, są jednostki, które próbują zachować swoje człowieczeństwo. Te drobne akty ludzkiej godności, chociaż rzadkie, mają jednak ogromne znaczenie.

W „Medalionach” Zofii Nałkowskiej również znajdziemy świadectwa zła, które przewyższa ludzkie pojęcie. Nałkowska, podczas pracy w Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce, zebrała świadectwa ofiar i świadków zbrodni hitlerowskich. Jej celem było oddanie niewinności i godności tym, którzy cierpieli w wyniku nazistowskich represji. W jej opowiadaniach spotykamy się z przerażającymi historiami, które pokazują, do jakich granic potrafi posunąć się ludzka bestialstwo.

Jednym z takich opowiadań jest historia robienia mydła z ludzkich zwłok. To makabryczne świadectwo pokazuje, jak łatwo można było abstrahować od człowieczeństwa ofiar, sprowadzając ich do surowca. Nałkowska opisuje także warunki panujące w fabrykach amunicji, gdzie kobiety pracowały w ekstremalnie trudnych i niebezpiecznych warunkach, często bez nadziei na przeżycie. Jednak nawet w takich okolicznościach zdarzały się akty miłosierdzia, które przywracały ludzką godność tym, którzy zginęli.

Z wyjątkowym przykładem aktu litości spotykamy się w opowiadaniu o młodzieńcu, który dobija ranną kobietę podczas ucieczki z transportu kolejowego. Chociaż na pierwszy rzut oka akt ten może wydać się brutalny, to młodzieniec robi to z współczucia, aby ulżyć w cierpieniu kobiety, świadomy, że jej sytuacja jest beznadziejna. To jest jedno z tych tragicznych momentów, kiedy dobry uczynek jest ukryty w brutalnym działaniu.

Podobnie jak w „Innym świecie”, „Medaliony” ukazują motyw zachowania godności nawet w obliczu niewyobrażalnego zła. Drobne gesty ludzkiej dobroci i oporu wobec terroru mają symboliczne znaczenie, przypominając o tym, że nawet w najbardziej nieludzkich warunkach wciąż istnieje miejsce dla człowieczeństwa.

Porównując „Inny świat” i „Medaliony”, można zauważyć pewne paralele w odniesieniu do zła i dobra w ekstremalnych warunkach. Oba dzieła pokazują, że ogrom zła, który przytłacza jednostki, może jednak wyzwolić drobne akty dobra, które stają się jasnymi punktami w tej ciemności. Te drobne akty, choć rzadkie, są jednak dowodem na to, że ludzka godność i człowieczeństwo nie mogą zostać całkowicie zniszczone, nawet w najstraszniejszych warunkach.

Podsumowując, literatura obozowa Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i zapiski Zofii Nałkowskiej w „Medalionach” stanowią mocne świadectwo na temat ludzkiej godności w obliczu zła. Oba dzieła ukazują, że mimo warunków ekstremalnego terroru, człowiek jest w stanie zachować choćby cień swojej ludzkiej natury. Nawet gdy systemy totalitarne próbują zniszczyć wszelkie oznaki człowieczeństwa, drobne akty dobroci i oporu świadczą o naszej zdolności do heroicznych i humanitarnych gestów. Jest to lekcja pokory dla ludzkości, przypominająca o kruchości ludzkiej natury, ale także o jej niesamowitej sile ducha w najcięższych chwilach.