Obraz życia XVIII-wiecznej szlachty na podstawie satyr Ignacego Krasickiego i wybranego kontekstu

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 24.07.2024 o 11:29

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 23.07.2024 o 18:05

Tematem niniejszej rozprawki jest obraz życia XVIII-wiecznej polskiej szlachty, przedstawiony w satyrach Ignacego Krasickiego. Aby zrozumieć pełnię tego obrazu, warto najpierw nakreślić tło historyczne i kulturowe, w którym funkcjonowała ta grupa społeczna. Wiek XVIII to czas dominacji pojęcia Sarmatyzmu w kulturze i mentalności polskiej szlachty. Sarmatyzm, wywodzący się z tradycji europejsko-wschodnich, charakteryzował się silnym poczuciem tożsamości narodowej, kultywowaniem tradycji i obyczajów, a także dumą z rzekomego pochodzenia od starożytnej Sarmacji. Niemniej jednak, w XVIII wieku nastąpiła znaczna degeneracja tej ideologii. Współcześni poeci i pisarze, tacy jak Ignacy Krasicki i Juliusz Ursyn Niemcewicz, zauważyli te zjawiska i skierowali ostrą krytykę wobec zjawisk zagrażających stabilności Rzeczpospolitej.

I. Obraz życia XVIII-wiecznej szlachty w "Do króla"

W "Do króla" podmiot liryczny, anonimowy szlachcic, wyraża głos zachowawczego Sarmaty. Używając różnych zarzutów, krytykuje on władcę za jego brak dobrego urodzenia, młody wiek i umiłowanie wiedzy. Motywacje szlachcica są jasno określone: wyolbrzymione poszanowanie dla tradycji oraz brak zrozumienia konieczności reform społecznych i politycznych.

Podmiot liryczny wyraża wątpliwości co do zdolności króla do skutecznego rządzenia, podważając jego autorytet i zdolność do wprowadzenia koniecznych reform. Mówi: „Siedzi na tronie, król nieszczęsny, zdrów on przecie, Mowa wybornie, rozum wysoki, Więc przodków od tronów szczęścia przykład mieli, Szczęśliwi przodkowie, którzy cnotę świętą, W swej miary nieznanym byli” Zawiera to wyolbrzymione przekonanie, że wszystko, co nowe, jest z definicji złe, co kontrastuje z rzeczywistością wymagającą zmian.

Wartości i poglądy anonimowego szlachcica to esencja zdeformowanego Sarmatyzmu. Wypacza on ideę równości wobec prawa, przedstawiając ją w kontekście utrzymania dawnych przywilejów i niechęci do jakichkolwiek innowacji, które mogłyby zaszkodzić jego pozycji społecznej. Szlachcic ten trzyma się kurczowo starego porządku, mimo że rzeczywistość wymagała jego rewizji i reformy.

Wnioski płynące z tej analizy wskazują na to, że w XVIII wieku Sarmatyzm stał się zdegenerowaną formą kultury. Charakteryzowało go oderwanie od politycznej i społecznej rzeczywistości, a także niezdolność do zrozumienia i implementacji koniecznych reform, które mogłyby uratować Rzeczpospolitą przed upadkiem.

II. "Świat zepsuty" jako analiza upadku szlacheckich wartości

W "Świat zepsuty" zestawione są współczesne niegodziwości Sarmatów z dawnymi cnotami i ideałami Rzeczpospolitej. Autor zwraca uwagę, jak zasady moralne, które niegdyś stanowiły fundamenty społecznego życia, zostały zastąpione przez egoizm, chciwość i obojętność na losy kraju. Kontrast między dawnymi wartościami, takimi jak honor, patriotyzm i poświęcenie, a współczesnym zepsuciem jest bardzo wyraźny.

Krytyka Krasickiego dotyczy między innymi przesadnego polegania na dawnych wartościach, które zamiast inspirować do działania, stały się jedynie wygodnym pretekstem do zachowania przywilejów i oporu wobec wszelkich zmian. Autor porównuje upadek moralny i obyczajowy polskiej szlachty do upadku Rzymu, sugerując, że podobieństwo w procesie degeneracji jest przestrogą dla Rzeczpospolitej.

Przesłanie "Świata zepsutego" jest jasne: degeneracja kultury jest główną przyczyną słabości Rzeczpospolitej, a odzyskanie dawnej cnoty i mądrości jest konieczne do jej odrodzenia. Satyra ta w apelacyjny sposób wskazuje na potrzebę moralnej odnowy, która musi dotyczyć wszystkich warstw społecznych, zaczynając od szlachty, która powinna dawać przykład reszcie społeczeństwa.

III. "Powrót posła" - wizja reformatorskiej szlachty u J. U. Niemcewicza

"Powrót posła" umieszcza nas w kontekście politycznym i społecznym okresu Sejmu Wielkiego (1788-1792), który próbował wprowadzać radykalne reformy w Rzeczpospolitej. Fabuła koncentruje się na historii miłosnej Teresy i Walerego, choć jej istota leży w szerszym komentarzu na temat stanu ówczesnej szlachty.

Krytyka Niemcewicza skierowana jest przeciwko postawom degeneracyjnym polskiej szlachty, które symbolizują postacie Starościny i Szarmanckiego. Starościna jest przedstawicielem obozu przeciwników reform, chciwym, zakłamanym i przywiązanym do obcych wzorców, zaś Szarmancki uosabia politycznego oportunistę. Starosta z kolei jako typowy warchoł jest przykładem szlachcica, który myśli tylko o własnych korzyściach, nie zważając na dobro kraju.

Przykłady postaw patriotycznych w "Powrocie posła" pokazują Państwo Podkomorzowie oraz Walerego, którzy reprezentują rycerską, wykształconą i reformatorską szlachtę. Kontrast między zacofaniem Starościny i Szarmanckiego a postępowością Podkomorzego i Walerego ukazuje dwa odmienne nurty w obrębie jednego stanu społecznego.

Wnioski płynące z analizy tego utworu wskazują, że Niemcewicz ukazuje potrzebę reform i umiarkowanego patriotyzmu jako drogę do odnowy społecznej i politycznej. Komedia ta jest głosem za modernizacją i przestroga przed dalszym brnięciem w kierunku, który prowadziłby do upadku Rzeczpospolitej.

IV. Sarmatyzm - od ideału do upadku

Sarmatyzm miał swoje zalety. Szlachta, chlubiąca się swoją wolnością i walecznością, pełniła rolę obrońcy kraju oraz strażnika tradycji. Codzienne życie szlachty toczyło się wokół dworów i majątków ziemskich, gdzie pielęgnowano obyczaje, brano udział w sejmikach oraz walczono w imię ojczyzny. Niestety, z biegiem czasu, te początkowe zalety zaczęły przybierać formę wypaczoną.

Proces degeneracji Sarmatyzmu, obserwowany w XVIII wieku, przejawiał się przede wszystkim w warcholstwie, zachowawczości i dezorganizacji. Szlachta, niechętna reformom, stawała się coraz bardziej oderwana od rzeczywistości, zacofana i egoistyczna. Warcholstwo, czyli konfliktowość i anarchia, stało się synonimem szlacheckiego życia, a brak zrozumienia koniecznych reform osłabił struktury państwa.

Skutki upadku Sarmatyzmu były tragiczne. Wpływ na upadek Rzeczpospolitej widoczny był w dezorganizacji politycznej, społecznej i gospodarczej. Brak skutecznych reform i przywiązanie do starych, nieskutecznych wzorców doprowadziło do rozbiorów Polski, a w efekcie do utraty niepodległości na wiele lat. Konsekwencje te odczuwalne były w postaci niewoli, przemocy i degradacji tożsamości narodowej.

Wnioski płynące z analizy historii Sarmatyzmu są aktualne i dla współczesnych. Przykłady z przeszłości uczą, że bez refleksji nad historycznymi błędami, trudno unikać ich powtórzenia. Wartość literatury, takiej jak satyry Krasickiego i komedie Niemcewicza, polega na jej zdolności do krytyki społecznej i przestrogi przed zagrożeniami wynikającymi z degeneracji kulturowej i politycznej.

Zakończenie