Hiperbolizacja i jej znaczenie w kompozycji i budowaniu sensu utworu. Omów zagadnienie na podstawie opowiadania Górą „Edek” Marka Nowakowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.08.2024 o 13:41

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 3.08.2024 o 13:06

Hiperbolizacja, czyli przesadzenie w opisie cech rzeczywistych zjawisk, jest jednym z podstawowych tropów retorycznych. W literaturze pozwala ona na wyolbrzymienie pewnych aspektów, co z kolei ma wpływ na percepcję i interpretację utworu przez czytelnika. Przykłady z codziennego życia, jak choćby "morze łez", podkreślają, jak powszechnie stosowany jest to zabieg w różnych kontekstach językowych. W literaturze natomiast hiperbolizacja spełnia bardziej skomplikowane i różnorodne funkcje, często wzbogacając sens dzieła oraz intensyfikując wrażenia czytelnicze. W tej rozprawce przedstawimy znaczenie hiperbolizacji na przykładzie opowiadania "Górą „Edek” Marka Nowakowskiego, a także uwzględnimy konteksty literackie "Gloria victis" Elizy Orzeszkowej oraz "Stepów akermańskich" Adama Mickiewicza.

W opowiadaniu "Górą „Edek” Marka Nowakowskiego mamy do czynienia z codziennym wydarzeniem na ulicy, które zaprezentowane jest w sposób wyraźnie hiperbolizowany. Zdarzenie sprowadza się do konfliktu o miejsce parkingowe między kierowcą Forda a właścicielem Fiata 126p. Ten z pozoru banalny spór staje się dla Nowakowskiego przedmiotem głębokiej analizy społecznej, na którą właśnie hiperbolizacja ma strategiczny wpływ.

Pierwsza ekstremalna hiperbola dotyczy opisu kierowcy Forda. Nowakowski opisuje postać w sposób niemal groteskowy: "szwagier", bo tak określa go Nowakowski, urasta do rangi niemalże mitologicznego bohatera. Jest on opisany jako zwalista sylwetka, "chodząca jak wieża oblężnicza". Ta przesadna charakterystyka sprawia, że kierowca Forda automatycznie staje się kimś więcej niż tylko postacią z opowiadania - staje się uosobieniem brutalnej siły i chamstwa.

Z kolei właściciel Fiata 126p przedstawiony jest w sposób całkowicie przeciwny: "cherlawy człowieczek w okularach". Kontrast między tymi dwoma postaciami jest nie tylko wizualny, ale i symboliczny. Właściciel Fiata reprezentuje szczególny typ inteligenta – cichego, spokojnego, skromnego i słabego fizycznie, co w kontekście opowiadania czyni go ofiarą.

Hiperbolizacja służy tu do podkreślenia głównego przesłania utworu, które można interpretować jako triumf chamstwa i brutalności nad inteligencją i kulturą. Nowakowski zręcznie wykorzystuje ten zabieg do stworzenia wyrazistego kontrastu, który pozwala czytelnikowi na głębsze zrozumienie mechanizmów społecznych działających w codziennym życiu. Hiperbolizacja staje się więc narzędziem nie tylko literackim, ale również socjologicznym, służącym do obserwacji zachowań ludzkich i ich konsekwencji.

Kontekst „Tanga” Sławomira Mrożka wzbogaca interpretację tego opowiadania. Postać "szwagra" z opowiadania Nowakowskiego może być bezpośrednio porównana z Edkiem z „Tanga”. Edek, podobnie jak kierowca Forda, jest symbolem brutalnej siły i prostacyzmu, który tryumfuje nad kulturowym i intelektualnym ładem. Taki sposób przedstawienia postaci przez Nowakowskiego nawiązuje do bogatej tradycji literackiej, w której prosty człowiek, poprzez swoją brutalność, okazuje się zwycięzcą w starciu z bardziej subtelnymi i kulturalnymi jednostkami.

Hiperbolizacja w literaturze nie jest jednak ograniczona jedynie do opowiadania Marka Nowakowskiego. Można ją również znaleźć w innych wielkich dziełach literackich, takich jak "Gloria victis" Elizy Orzeszkowej. Nowela ta, która powstała w kontekście walk powstania styczniowego, wykorzystuje hiperbolę do upamiętnienia bohaterów narodowych i ich czynów.

Postać Romualda Traugutta w "Gloria victis" jest przedstawiona w sposób wyraźnie wyidealizowany. Traugutt, opisany za pomocą heroicznych i romantycznych cech, staje się symbolem narodowego męczeństwa i walki o wolność. Język użyty przez Orzeszkową, pełen wyrażeń i metafor heroizujących, podkreśla nie tylko bohaterską postawę Traugutta, ale również ogrom jego poświęcenia. Opisując jego czyn jako niezwykle podniosły i niemal mityczny, Orzeszkowa używa hiperbolizacji do wzmacniania przekazu swojego utworu - przypomnienia i zachowania pamięci o bohaterach narodowych.

Ta wyraźna hiperbola pozwala na uwydatnienie bohaterstwa powstańców, stając się elementem epickim w samej strukturze noweli. Dzięki temu czytelnik nie tylko odbiera historyczne wydarzenia z większą emocjonalnością, ale również może wczuć się w ogromny ciężar i powagę podjętych działań. Porównania do starożytnych eposów, takich jak opowieści o spartańskich wojownikach, podkreślają doniosłość ofiary powstańców, co zwiększa dramatyzm i intensywność odczuć.

Na podobnym poziomie działa hiperbolizacja w "Stepach akermańskich" Adama Mickiewicza, gdzie chodzimy już na tereny poetyckie. W sonetach tych Mickiewicz używa przesadnych opisów przyrody, aby ukazać zarówno jej piękno, jak i grozę. Stepy akermańskie opisywane są jako bezkresne, niemal nieskończone przestrzenie, a noc jest nieprzenikniona, co wyraża zarówno potęgę natury, jak i małość człowieka wobec niej.

Mickiewicz, opisując zieloną, nieprzebytą przyrodę i kwieciste łaki, korzysta z hiperbolizacji, aby podkreślić swoją samotność i tęsknotę za ojczyzną. Zabieg ten pozwala mu na zbudowanie skomplikowanego obrazu, który wskazuje na kondycję ludzkiego ducha w obliczu ogromu świata. Użycie takich środków wyrazu wpisuje się w charakterystykę epoki Romantyzmu, gdzie uczucia i rozterki bohaterów były często wyrażane za pomocą ekstremalnych, przesadnych środków wyrazu.

W summarum, hiperbolizacja w literaturze pełni różnorodne funkcje, wzmacniając przekaz literacki i plastycznie uwyraźniając cechy świata przedstawionego. Zastosowanie tego tropu w opowiadaniu "Górą „Edek” Marka Nowakowskiego, noweli "Gloria victis" Elizy Orzeszkowej i sonetach "Stepy akermańskie" Adama Mickiewicza pokazuje, jak różnorodne mogą być jej zastosowania – od komicznych, przez dramatyczne, po heroiczne. Hiperbolizacja, jako narzędzie literackie, pozwala na głębszą analizę dzieł, podkreślając ich uniwersalny przekaz i zachęcając do poszukiwań dalszych przykładów jej zastosowania w literaturze.

Jednakże, jak każdy trop retoryczny, hiperbolizacja wymaga umiejętnego stosowania. Przesadzanie w opisie może skutkować utratą realizmu i wiarygodności, co z kolei może osłabić efektywność narracji. Właśnie dlatego hiperbola musi być stosowana z przemyślaną intencją i w odpowiednim kontekście, aby mogła pełnić swoją rolę, nie będąc jednocześnie przesadą sama w sobie. Literatura polska dostarcza licznych przykładów skutecznego użycia hiperbolizacji, pozwalając na głębsze zrozumienie roli i znaczenia tego tropu literackiego.

Zaproszenie do dalszej analizy i odkrywania innych dzieł literackich pokazuje, jak bogata może być interakcja między literaturą a hiperbolą. Dzięki temu możemy lepiej zrozumieć, jak różnorodne narzędzia wyrazu wpływają na nasze postrzeganie świata i w jaki sposób literatura może kształtować nasze myślenie i odczucia oraz ukazywać kondycję ludzką na przestrzeni wieków.