Historyczna pamięć o powstaniu styczniowym. Omów zagadnienie na podstawie utworu Gloria victis Elizy Orzeszkowej. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.08.2024 o 13:41
Rodzaj zadania: Rozprawka
Dodane: 13.08.2024 o 12:55
Streszczenie:
Eliza Orzeszkowa w "Gloria victis" hołduje powstańcom styczniowym, trwale zachowując pamięć o ich heroizmie, w przeciwieństwie do pesymizmu Prusa w "Lalce". ???
Historyczna pamięć o powstaniu styczniowym w "Gloria victis" Elizy Orzeszkowej
I. Wstęp
Historia Polski obfituje w liczne tragiczne wydarzenia, które pozostawiły głębokie ślady w zbiorowej pamięci narodowej. Jednym z takich wydarzeń jest powstanie styczniowe z 1863 roku, będące zbrojnym zrywem narodu polskiego przeciwko rosyjskiemu zaborcy. Powstanie miało swoje korzenie w dążeniach Polaków do odzyskania niepodległości, w atmosferze rozczarowania po utracie autonomii Królestwa Polskiego i rosnącego ucisku ze strony caratu. Pomimo heroizmu i poświęcenia powstańców, zryw zakończył się klęską, prowadząc do surowych represji, konfiskat majątków oraz zesłań na Sybir.W literaturze polskiej powstanie styczniowe znalazło swoje trwałe miejsce, stając się tematem licznych utworów, które różnie interpretują to wydarzenie i jego skutki. Jednym z pisarzy, którzy w szczególny sposób utrwalili pamięć o powstaniu styczniowym, była Eliza Orzeszkowa. Orzeszkowa, znana ze swojego zaangażowania w sprawy narodowe i społeczne, poświęciła temu tematowi wiele uwagi w swojej twórczości. Nowela "Gloria victis" oraz powieść "Nad Niemnem" to kluczowe utwory, w których autorka podejmuje temat powstania styczniowego.
Teza niniejszej rozprawki brzmi: Pamięć historyczna o powstaniu styczniowym w noweli "Gloria victis" jest utrzymywana oraz czczona przez Orzeszkową, w przeciwieństwie do pesymistycznej wizji przedstawionej w "Lalce" Bolesława Prusa.
II. Główna część
A. Powstanie styczniowe w noweli "Gloria victis"
"Gloria victis" to nowela, która w sposób niezwykle poruszający oddaje hołd powstańcom styczniowym. Motywem przewodnim utworu jest zapomniana mogiła powstańców, co staje się symbolicznym miejscem przechowywania pamięci o ich ofierze. Narracja noweli prowadzona jest w sposób nietypowy – z perspektywy lasu, który jest niemym świadkiem wydarzeń historycznych. Las staje się tutaj metaforycznym nośnikiem pamięci, kontynuującym opowieść o młodych bohaterach, którzy oddali życie za ojczyznę.Centralnymi postaciami noweli są młodzi powstańcy – Maryś i Jagmin. Reprezentują oni pokolenie, które z entuzjazmem i idealizmem ruszyło do walki z przeważającymi siłami wroga. Maryś symbolizuje nie tylko młodość i poświęcenie, ale także tragizm tamtego pokolenia, które musiało zderzyć się z brutalną rzeczywistością wojny. Jagmin, jako przyjaciel i towarzysz broni Marysia, jest ucieleśnieniem wierności i braterstwa, wartości niezwykle ważnych w narodowej narracji o powstaniu.
Ważną rolę w noweli odgrywa także Aniela, siostra Marysia, która nie zapomina o poległych. Jej postać ilustruje znaczenie pamięci i obowiązku przekazywania jej kolejnym pokoleniom. Aniela dba o mogiłę, odwiedza ją, a jej postawa kontrastuje z ogólną tendencją zapominania o dawnych bohaterach. Symbolika zapomnianej mogiły jest w noweli niezwykle silna – to miejsce, które łączy przeszłość z teraźniejszością, przypominając o konieczności pamiętania o ofierze powstańców.
Las jako świadek historii staje się głównym narratorem noweli, co nadaje opowieści magiczny, niemal baśniowy charakter. Drzewa szepczące o bohaterskich czynach stają się metaforą trwałości pamięci, która, mimo upływu czasu, nie ginie. W ten sposób Orzeszkowa buduje pomnik dla powstańców, poświęcając im literackie dzieło, które ma na celu utrwalenie ich heroizmu i poświęcenia.
B. Kontrast pamięci powstania w "Nad Niemnem"
Porównując "Gloria victis" z innym znaczącym utworem Orzeszkowej, jakim jest "Nad Niemnem", dostrzegamy różne podejścia autorki do tematu powstania styczniowego. W "Nad Niemnem" pamięć o powstaniu jest równie żywa, lecz ukazana w kontekście życia lokalnej społeczności.Mogiła powstańcza w "Nad Niemnem" jest miejscem odwiedzanym i czczonym przez mieszkańców, a pamięć o powstaniu stanowi integralną część tożsamości lokalnej społeczności. Postacie takie jak Justyna Orzelska i Jan Bohatyrowicz mają bezpośrednie związki z powstaniem – ich rodziny brały w nim udział, a ich życie i losy są nierozerwalnie związane z historią zrywu. Justyna, która poszukuje swojego miejsca w świecie, odnajduje w powstaniu ważny punkt odniesienia, motywując do działania i budowania przyszłości na trudnej przeszłości.
Rodzinna legenda Bohatyrowiczów, przekazywana z pokolenia na pokolenie, pokazuje, jak powstanie styczniowe stało się elementem dumy narodowej. Powstanie, mimo klęski, daje bohaterom literackim inspirację do dalszego działania i budowania lepszego jutra. W ten sposób Orzeszkowa podkreśla, że nawet przegrane walki mają swoją wartość i zasługują na pamięć i szacunek.
C. Interpretacja powstania styczniowego w "Lalce" Bolesława Prusa
W przeciwieństwie do Orzeszkowej, Bolesław Prus w swojej powieści "Lalka" przedstawia bardziej pesymistyczną wizję powstania styczniowego i jego konsekwencji. Główny bohater powieści, Stanisław Wokulski, ma bogate doświadczenia związane z powstaniem – brał w nim udział, za co został zesłany na Syberię.Wokulski, powracając z zesłania, zmaga się z goryczą i rozczarowaniem. Stracił młodość, nadzieje i energię, które zainwestował w nieudany zryw. Jego doświadczenia symbolizują rozczarowanie pokolenia po powstaniu, które musiało mierzyć się z rzeczywistością pełną deziluzji. Wokulski, mimo swoich starań, nie znajduje zrozumienia i uznania w społeczeństwie. Uczestników powstania spotyka szeroki ostracyzm, a ich poświęcenie zostaje zapomniane lub wyśmiane.
Pesymistyczna perspektywa Prusa ukazuje powstanie styczniowe jako bolesny epizod, który nie przyniósł oczekiwanych rezultatów, a jedynie dodatkowe cierpienia. Społeczne i osobiste konsekwencje udziału w powstaniu są dla Wokulskiego druzgocące. Powrót do normalnego życia okazuje się niemożliwy, a doświadczenia z Syberii kładą się długim cieniem na jego przyszłości.
III. Wnioski
Porównanie dwóch wizji powstania styczniowego, jakie znajdujemy w "Gloria victis" Orzeszkowej i "Lalce" Prusa, ukazuje różne podejścia do tego samego wydarzenia. "Gloria victis" jest utworem heroizującym powstańców, starającym się o zachowanie pamięci o ich poświęceniu. Zapomniana mogiła i narracja lasu podkreślają trwałość pamięci i jej znaczenie dla kolejnych pokoleń.Z kolei "Lalka" Prusa ilustruje rozczarowanie i gorycz związane z nieudanym zrywem. Prus pokazuje powstanie jako źródło cierpień i strat, zarówno osobistych, jak i społecznych. Jego pesymistyczna wizja kontrastuje z idealizmem Orzeszkowej, stawiając pytania o sensowne podejście do narodowej historii.
Literatura odgrywa istotną rolę w kształtowaniu pamięci historycznej. Poprzez różne interpretacje i narracje autorzy wpływają na odbiorców, kształtując ich rozumienie przeszłości. Zarówno "Gloria victis", jak i "Lalka" mają ogromne znaczenie dla zbiorowej pamięci o powstaniu styczniowym, ukazując złożoność i wielowymiarowość tego historycznego wydarzenia.
Ocena nauczyciela:
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.08.2024 o 13:41
O nauczycielu: Nauczyciel - Marcin T.
Od 13 lat pracuję w liceum i przygotowuję do matury, a młodszych uczniów — do egzaminu ósmoklasisty. Uczę planowania, selekcji przykładów i konsekwentnego stylu, który zdobywa punkty. Na lekcjach jest rzeczowo i spokojnie, pracujemy na konkretnych kryteriach. Uczniowie cenią przewidywalność, porządek i poczucie kontroli nad tekstem.
Twoje wypracowanie jest niezwykle szczegółowe, złożone i dobrze zorganizowane.
Komentarze naszych użytkowników:
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się