Kto lub co decyduje o życiu ludzkim? Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.08.2024 o 13:40

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 17.08.2024 o 12:51

---

Kto lub co decyduje o życiu ludzkim? Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

---

I. Wprowadzenie

Zagadnienie ludzkiego życia oraz sił nim kierujących to odwieczny przedmiot badań i refleksji filozoficznych, religijnych i literackich. Wielokrotnie stawiano pytanie, czy człowiek jest w pełni odpowiedzialny za swoje losy, czy też jego życie kontrolowane jest przez zewnętrzne czynniki, które wywierają na niego wpływ poza jego kontrolą. Pytania dotyczące istoty ludzkiego przeznaczenia i samostanowienia są nadal aktualne, a zdawały sobie z nich sprawę zarówno starożytne, jak i nowoczesne cywilizacje.

W literaturze szczególnie interesujący jest koncept współistnienia własnych działań człowieka oraz zewnętrznych sił wpływających na ludzkie życie. Literatura pozytywistyczna, której arcydziełem jest „Lalka” Bolesława Prusa, doskonale eksponuje napięcie między indywidualną wolą a społecznymi i losowymi siłami kształtującymi życie ludzkie. W tej perspektywie analiza postaci i sytuacji przedstawionych w „Lalce” pozwoli nam lepiej zrozumieć, kto lub co faktycznie determinuje ludzkie życie. Dla lepszego zrozumienia problematyki wskażemy również na kontekst oraz odniesiemy się do noweli „Z legend dawnego Egiptu”.

---

II. Wypracowanie

A. Analiza postaci Stanisława Wokulskiego

Stanisław Wokulski uosabia archetyp self-made mana, człowieka, który własnym wysiłkiem doświadczył drogi od nizin społecznych do elity finansowej. Wokulski wywodzi się z zubożałej szlachty, co oznacza, że jego możliwości były ograniczone od samego początku. Pomimo skromnych początków, wykazał ogromne pragnienie poprawy swojego życiowego stanu. Postanawia się kształcić, z powodzeniem kończąc studia i zdobywając szeroką wiedzę.

Jego udział w powstaniu styczniowym przedstawia go jako patriotę i idealistę. Powstanie to było momentem, kiedy młody Wokulski podjął krok w kierunku samostanowienia i walki o wolność. Chociaż powstanie zakończyło się porażką, nauczyło go determinacji i hartu ducha.

Przykłady samostanowienia

Najważniejsze przykłady samostanowienia Stanisława Wokulskiego to jego osiągnięcia zawodowe. Po powrocie z Syberii dzięki pracy, sprytowi i umiejętnemu zarządzaniu firmą, Wokulski staje się jednym z najbogatszych ludzi w Warszawie. Jego rozkwit zawodowy jest dowodem na to, że przez ciężką pracę i determinację można osiągnąć sukces, niezależnie od punktu wyjścia.

Wokulski jest również symbolem przedsiębiorczości w literaturze pozytywistycznej. Jego przykład pokazuje, że pomnażanie majątku nie jest tylko celem ekonomicznym, ale również motorem działania i środkiem do osiągnięcia większej swobody i niezależności. To, jak radzi sobie w świecie biznesu, jest dowodem na potęgę indywidualnej inicjatywy.

Przykłady wpływu zewnętrznych sił

Chociaż Wokulski jawi się jako postać silnie sprawcza, jego los nie jest w pełni zależny od niego samego. Kluczowym przykładem jest jego nieszczęśliwa miłość do Izabeli Łęckiej. Pomimo ogromnego zaangażowania i poświęceń, jakie ponosi dla ukochanej, Izabela nie odwzajemnia jego uczuć.

Można uznać, że jego życie jest nie tylko wynikiem jego decyzji, ale również efektem wpływu osób trzecich, zwłaszcza Izabeli, której działania i uczucia determinują część jego istoty. Wokulski angażuje się w życie społeczne i charytatywne, ale mimo to zostaje odrzucony przez ukochaną, co z jednej strony pokazuje jego próbę kontrolowania swojego życia, ale z drugiej strony ujawnia nieuchronny wpływ innych na jego los.

Podsumowanie

Stanisław Wokulski to postać skonfliktowana między samostanowieniem a losem zewnętrznym. Jest ideowcem i pragmatykiem, który skutecznie działa na polu biznesowym, ale jednocześnie jest bezradny wobec swoich uczuć oraz wpływu innych ludzi na swoje życie.

B. Analiza postaci Izabeli Łęckiej

Izabela Łęcka reprezentuje zgoła odmienny świat od Wokulskiego. Jest arystokratką wychowaną w duchu próżniactwa, gdzie praca i przedsiębiorczość były mniej cenione. Jej pozycja społeczna i wychowanie wpłynęły na jej początkowe spojrzenie na świat, w którym to mężczyzna był odpowiedzialny za zapewnienie jej bytu.

Decyzje osobiste

Jeden z kluczowych momentów w życiu Izabeli to zerwanie zaręczyn z Wokulskim. Jej decyzje są silnie uzależnione od ideałów arystokracji i dążeń do wielkiej miłości. Izabela marzy o księciu z bajki, jednak praktyka życia okazuje się bardziej surowa. Choć wydaje się, że Izabela sama kontroluje swoje życie, jej marzenia nieraz kolidują z rzeczywistością.

Przykłady braku kontroli

Chociaż Izabela podejmuje pewne decyzje osobiste, jej życie w dużym stopniu determinuje los i decyzje innych. Nie ma wpływu na zakochanie się Wokulskiego, co prowadzi do serii zdarzeń, nad którymi nie ma kontroli. Marnotrawstwo ojca doprowadza do utraty majątku, co jest symbolicznym upadkiem jej dawnej pozycji społecznej.

Ostateczna decyzja o wstąpieniu do klasztoru jest wynikiem splotu działań innych ludzi i decyzji, które były poza jej kontrolą. Ucieczka do klasztoru wydaje się być jedynym wyjściem z sytuacji, w której Izabela nie potrafi znaleźć prawdziwej miłości ani stabilizacji.

Podsumowanie

Izabela Łęcka stanowi konglomerat osobistej bezwolności i wpływów zewnętrznych. Chociaż podejmuje pewne decyzje, jej życie jest silnie zdeterminowane przez czynniki niezależne od niej samej, w szczególności przez działania innych ludzi i wydarzenia losowe.

C. Analiza utworu „Z legend dawnego Egiptu”

Utwór „Z legend dawnego Egiptu” Bolesława Prusa przywołuje starożytny Egipt, gdzie stary ramzesowsko-piramidalny świat staje w obliczu zmian politycznych i społecznych. Ramzes, schorowany i u kresu dni, jest przedstawiony jako tyran, natomiast Horus jako idealista pragnący wprowadzić nowe, sprawiedliwe prawa.

Motyw predestynacji

Utwór oscyluje wokół idei, że jednostka, choćby jak najsilniej dążyła do zmiany, jest nieuchronnie poddana wpływom sił wyższych. Motyw predestynacji, boskiego determinizmu jest tu silnie zarysowany. Stary Ramzes, mimo swej tyranii, nie potrafi uciec przed upadkiem i śmiercią, a Horus, mimo dobrych intencji, również napotyka na nieprzewidziane przeszkody.

Symbolika Przedwiecznego wskazuje na kruchość i znikomość ludzkich planów wobec losu, który jest nieunikniony. Bohaterowie podejmują działania, ale muszą zmierzyć się z siłami, które są poza ich kontrolą.

Analiza wyborów bohaterów

Ramzes, na łożu śmierci, postanawia wypić lekarstwo, wiedząc, że jego czas jest ograniczony. Jego decyzja ilustruje próbę kontrolowania losu do samego końca. Jednak Horus, który dyktuje nowe prawa, również nie jest w pełni wolny od losu. Życie zmusza go do kompromisów.

Podsumowanie

Utwór pokazuje, że z jednej strony dominują wyższe siły, a z drugiej strony działania bohaterów mają znaczenie, choć są ograniczone i często bezsilne wobec predestynacji.

D. Kontekst literacko-filozoficzny

Staropolskie sentencje oraz filozoficzne teorie, takie jak efekt motyla, podkreślają nieprzewidywalność losu. Filozoficzne szkoły myślenia, takie jak stoicyzm, również akcentują skomplikowaną naturę losu i ludzkiego przeznaczenia, która pojawia się w literaturze.

Pozytywistyczna refleksja o wartości pracy i sensie działania

Literatura pozytywistyczna, w tym twórczość Bolesława Prusa, kładzie nacisk na wartość ludzkiego działania, pracy i rozwoju jednostki. Wokulski jest przykładem pozytywistycznego ideału pracy, który pokazuje, że praca i determinacja mogą przynieść efekty, choć nie zawsze umożliwiają pełną kontrolę nad losem.

---

III. Zakończenie

Podsumowanie głównych myśli

Analiza postaci z „Lalki” Bolesława Prusa oraz motywów z „Z legend dawnego Egiptu” pokazuje, że ludzkie życie jest złożonym konglomeratem własnych działań i zewnętrznych wpływów. Wokulski i Łęcka są przykładami różnych podejść do życia i różnych stopni wpływu losu na ich egzystencję. Predestynacja i wolna wola współistnieją w ich losach, ukazując dualność sił kształtujących życie ludzkie.

Refleksja końcowa

Z refleksji nad losem i wolną wolą, jaka wynikła z literatury pozytywistycznej i dzieł Bolesława Prusa, można wyciągnąć wniosek o kompleksowości ludzkiego życia. Zrozumienie tej dwoistości może inspirować nas do refleksji nad sensem działania i znaczeniem ludzkiego wysiłku, a także próbą pojęcia, w jakim stopniu jesteśmy kowalami własnego losu. Literatura pozytywistyczna podkreśla wartość pracy i samorozwoju, choć uznaje również siły wyższe, które niejednokrotnie mają decydujący wpływ na nasze życie.

---

IV. Dodatkowe wskazówki

Przy pisaniu takiej analizy, należy zwrócić szczególną uwagę na detale literackie i kontekst filozoficzny, które pozwolą na głębsze zrozumienie omawianego zagadnienia. Korzystając z cytatów i opisów scen, można zapewnić lepszą ilustrację omawianych tez, co uczyni rozprawkę bardziej przystępną i przekonującą.