Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie Chłopów (tomu I – Jesień) Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.08.2024 o 12:29

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 20.08.2024 o 12:18

"Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie Chłopów (tomu I – Jesień) Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst."

1. Wstęp

To bogactwo obyczajowe jest szczególnie widoczne w literaturze, gdzie opisywane są tradycje i obrzędy, które odzwierciedlają życie społeczne i uczuciowe bohaterów. W "Chłopach" Władysława Stanisława Reymonta, na tle polskiej wsi początków XX wieku, można dostrzec szeroką gamę tradycji i obrzędów, które kształtują życie jego mieszkańców. Podobnie, "Dziady cz. II" Adama Mickiewicza ukazuje, jak obrzędy, pomimo swej chrześcijańsko-pogańskiej mieszanki, pełnią istotną funkcję integrującą wspólnotę. Przed analizą znaczenia obyczajów i tradycji w "Chłopach", przyjrzyjmy się konkretnym przykładom z tego dzieła.

2. Obyczaje i tradycje w "Chłopach" Reymonta

Jednym z najważniejszych obyczajów ukazanych w "Chłopach" są swaty i zaślubiny, które ilustrują, jak głęboko zakorzenione są tradycje w życiu wiejskiej społeczności. Swaty, czyli proces pośredniczenia w zawieraniu małżeństw, przedstawiony jest na przykładzie Macieja Boryny i Jagny Paczesiówny. Rola swatów w tym procesie jest ogromna — odpowiadają oni za negocjacje między rodzinami przyszłych małżonków, zachowując pozory związane z zakupem jałówki, zamiast bezpośrednio rozmawiać o małżeństwie. To symulowane zainteresowanie innymi sprawami jest integralną częścią tego obyczaju, oznaczającego nie tylko interesy materialne, ale również podkreślającego rolę i elitarność małżeństw ostrożnie aranżowanych.

Zaślubiny to kolejne kluczowe wydarzenie, mocno zakorzenione w obrzędowości wiejskiej. Ceremonie weselne rozpoczynają się od przygotowań, takich jak odcinanie włosów Pannie Młodej, oraz orszak weselny, symbolizujący przejście z dziewczęcości do kobiecości. Błogosławieństwo rodziców, odbywające się w domu Panny Młodej, jest nie tylko momentem religijnym, ale także aktem społecznej aprobaty. Wesele obejmuje wiele tradycyjnych elementów, takich jak pierwszy taniec młodej pary, kucharki zbierające pieniądze na prezent, oczepiny, oraz przenosiny Panny Młodej do domu męża, czyli kolejny przykład silnej tradycji, podkreślający zmianę statusu kobiety.

Cykliczność życia na wsi:

Życie na wsi jak to ukazuje Reymont, w dużym stopniu zależy od cykliczności pór roku, co determinowało codzienność i pracę mieszkańców. Uprawa ziemi, hodowla zwierząt i inne prace rolnicze podporządkowane były rytmowi natury, co odzwierciedla stopień związania człowieka z ziemią. Praca w polu dostarcza obrazków powtarzalnych, ale jednocześnie pełnych znaczeń obrzędów — od siewów aż po żniwa, z okresami odpoczynku i świąt religijnych w tle, które były momentami oddechu i refleksji dla ciężko pracujących chłopów.

Obrzędy katolickie:

Religia katolicka była kolejnym filarem życia społeczności wiejskiej opisanej przez Reymonta. Regularne uczestnictwo w niedzielnych mszach i obchodach świąt kościelnych nie tylko stanowiło o poczuciu wspólnoty, ale także wyraźnie wskazywało na różnice społeczno-ekonomiczne między mieszkańcami wsi. Bogatsi gospodarze mieli swoje miejsce w kościele, a ich pozycja była hierarchicznie wyższa w porównaniu z biedniejszymi komornikami. Publiczne uczestnictwo w obrzędach kościelnych podkreślało te społeczne różnice i ujawniało kontrasty, które w codziennym życiu mogły być mniej widoczne.

Społeczna rola tradycji:

Obyczaje i tradycje, mimo swojej jednoznaczności, nie były jedynie formalnością. W książce Reymonta widać wyraźnie, jak tradycje społeczne integrują mieszkańców wsi, kształtują ich życie codzienne i organizują wspólną egzystencję. Gromada, czyli społeczność wiejska, pełniła rolę strażnika tradycji. Złamanie norm mogło prowadzić do społecznego ostracyzmu, co ilustruje przykład Jagny, której zachowanie odbiegało od akceptowalnych standardów społecznych.

3. Kontekst dodatkowy – "Dziady cz. II" Adama Mickiewicza

W "Dziadach cz. II" Adama Mickiewicza mamy do czynienia z obrzędem, który również pełni istotną rolę w jednoczeniu społeczności, ukazując tradycje w ich chrześcijańsko-pogańskim charakterze. Obrzęd Dziadów jest złożony z różnych rytuałów, na czele z Guślarzem, który pełni rolę przewodnika dusz. W czasie obrzędu zamiast modlitw, stosuje się rytuały palenia ziół i alkoholu, a także ofiarowanie jedzenia. Wierzono, że dusze uwięzione w naturze potrzebują pomocy żywych, aby zaznać spokoju, co przypomina chrześcijańską wizję czyśćca i modlitw za dusze.

Podobieństwa i różnice z "Chłopami":

Podobieństwa obrzędowe między "Chłopami" a "Dziadami" są wyraźne. W "Chłopach" chleb rozrzucany na cmentarzu podczas Zaduszek jest analogiczny do obrzędów Dziadów, gdzie podobne praktyki mają na celu pomoc duszom zmarłych. Elementy chrześcijańskie, takie jak spotkania w kaplicy i modlitwy, występują także w Dziadach, mimo ich synkretycznego charakteru.

Rola obrzędów w jednoczeniu społeczności:

Zarówno w "Chłopach", jak i w "Dziadach", obrzędy mają kluczową rolę w jednoczeniu społeczności. Są to momenty wspólnego działania i przeżywania tradycji, które pozwalają na zacieśnienie więzi między mieszkańcami. W "Dziadach" obrzęd ma na celu pomoc duszom czyśćcowym, ale także naukę moralną dla żyjących, co podobnie jak w "Chłopach" wzmacnia integralność i ciągłość społeczności.

4. Wnioski

Tradycje i obyczaje pozwalają na stworzenie wspólnotowych wartości i porządku, które nadają sens codziennym działaniom i integrują poszczególnych członków społeczności. W literaturze, przykłady te są przedstawiane jako fundamentalne i niezmienne elementy życia społecznego, będące fundamentem kulturowej tożsamości i społecznej jedności.

Reymont w "Chłopach" prezentuje tradycję jako coś więcej niż tylko zbiór rytuałów — to filar, na którym opiera się cała struktura społeczna wiejskiej wspólnoty. Obrzędy zaślubin, swaty, cykliczność życia zgodnie z porami roku, oraz obrzędy katolickie — wszystkie te elementy pokazują, jak głęboko osadzone są tradycje w życiu codziennym bohaterów. Podobną funkcję pełnią obrzędy w "Dziadach" Mickiewicza, które łączą elementy pogańskie i chrześcijańskie w celu jednoczenia społeczności i przekazywania wartości moralnych.

Na zakończenie, tradycje i obyczaje są fundamentem życia społecznego nie tylko na wsi, ale i w szerszym kontekście kulturowym. Utrwalają tożsamość kulturową i poczucie przynależności do większej całości, przenosząc wartości z pokolenia na pokolenie i kształtując społeczne więzi, które są podstawą zdrowej i zintegrowanej społeczności.