Rozprawa z narodowymi mitami. Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.08.2024 o 19:33

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 26.08.2024 o 19:13

#

Mity narodowe to zjawiska kulturowe głęboko zakorzenione w świadomości narodowej, które kształtują percepcję historii, wartości i postawy w społeczeństwie. W literaturze polskiej mit narodowy często przejawia się w postaci idealizowanych postaci, wydarzeń czy wartości, nierzadko związanych z walką o niepodległość i wolność. W romantycznej literaturze polskiej, jak choćby w dziełach Adama Mickiewicza czy Juliusza Słowackiego, mity te odnosiły się do bohaterstwa, poświęcenia i nieustającej walki o ideały narodowe. W czasach zaborów, kiedy Polska była podzielona między trzech zaborców, utrzymywanie mitów narodowych było niezwykle istotne dla podtrzymywania tożsamości i nadziei na odzyskanie niepodległości.

Analiza "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego z 1901 roku pozwala dostrzec, jak jedno z najwybitniejszych dzieł polskiego modernizmu dokonuje rozrachunku z narodowymi mitami. Kontekst historyczny powstania tego dramatu, z silnym wpływem wydarzeń politycznych i społecznych końca XIX i początku XX wieku, jest kluczowy dla zrozumienia jego przesłania. Dla pełniejszego uchwycenia problematyki mitów narodowych w literaturze polskiej, porównam „Wesele” Wyspiańskiego z nowelą Stefana Żeromskiego „Rozdzióbią nas kruki, wrony” z 1895 roku, która również krytycznie odnosi się do polskich mitów narodowych, zwłaszcza w kontekście powstania styczniowego.

Paragraf I: Ogólne wprowadzenie do "Wesela"

„Wesele” to dramat w trzech aktach, którego akcja rozgrywa się w wiejskiej chacie, podczas wesela poety Lucjana Rydla z wiejską dziewczyną Jadwigą Mikołajczykówną. Jest to miejsce spotkania różnych klas społecznych, od miejskiej inteligencji po wiejskich chłopów. Poprzez liczne dialogi i alegorie, utwór ukazuje konflikty, niezrozumienie i różnice między tymi grupami, jednocześnie krytykując zarówno bierność inteligencji, jak i brak rzeczywistej gotowości do działania ze strony chłopów.

Paragraf II: Analiza mitów narodowych w "Weselu"

Podobnie krytycznemu obrazowi poddany jest mit racławickiego chłopa – odważnego, gotowego do walki o wolność narodu. Postać Czepca, choć symbolizuje tradycję chłopów walczących w bitwie pod Racławicami, ukazuje równocześnie brak rzeczywistej gotowości do takich działań. W dialogach Czepca można napotkać dumę z przeszłości, ale jednocześnie brak determinacji wobec rzeczywistych problemów. Symbolika chocholego tańca, która kończy dramat, jest mocnym obrazem uśpienia narodowej energii i niemożności przekroczenia wciąż powielanych mitów.

Paragraf III: Symbole i alegorie jako środki wyrazu

Mit kosynierów, odważnych chłopów, którzy w bitwie pod Racławicami stali się symbolem męstwa, również zostaje skonfrontowany z rzeczywistością. Choć obraz ten przewija się przez cały utwór, kontrastuje on z zachowaniem współczesnych chłopów, którzy zamiast działać, angażują się w chocholi taniec – powtarzalną, bezowocną aktywność, skazaną na brak efektów.

Postać Stańczyka, namalowanego przez Jana Matejkę nadwornego błazna króla Zygmunta Starego, pojawia się w „Weselu” jako sumienie narodu, krytykując bierność i hipokryzję inteligencji. Stańczyk w dialogu z Dziennikarzem wytyka mu brak realnych działań, ukazując rozdźwięk między świadomością narodowych problemów a brakiem konkretnej inicjatywy. Stańczyk zatem pełni rolę krytycznego głosu, który ma przypomnieć o odpowiedzialności intelektualistów za losy narodu.

Paragraf IV: "Rozdzióbią nas kruki, wrony" – kontekst porównawczy

Nowela rozpoczyna się realistycznym, brutalnym obrazem: ciałem zabitego powstańca styczniowego, Szymona Winrycha, które zostaje rozdziobane przez ptaki padlinożerne. Żeromski ukazuje tragizm powstańczego bohaterstwa, które kończy się nie tylko porażką, ale również brakiem godności i szacunku po śmierci. Losy Szymona Winrycha ilustrują rozdźwięk między ideałami a rzeczywistością, gdzie poświęcenie nie jest nagradzane, a wręcz przeciwnie – zostaje bezlitośnie wykorzystane przez zaborców i osoby czerpiące korzyści z jego śmierci.

Tytuł „Rozdzióbią nas kruki, wrony” ma wymiar symboliczny. Kruki i wrony, które zjawiają się na miejscu śmierci Szymona, są alegorią zaborców oraz ludzi bezwzględnie wykorzystujących sytuację dla własnych celów. Przedstawienie takich obrazów ukazuje, jak idealiści powstania styczniowego, mimo swojego poświęcenia, często stawali się ofiarami politycznego i społecznego rozkładu, co podważa sensowność romantycznych mitów narodowych.

Paragraf V: Wnioski i podsumowanie

Porównanie z nowelą „Rozdzióbią nas kruki, wrony” Stefana Żeromskiego wpisuje się w tę krytyczną analizę. Oba utwory ukazują rozdźwięk między ideami a rzeczywistością, podkreślając, jak mity narodowe mogą prowadzić do iluzji i brutalnego zderzenia z rzeczywistością. Zarówno Wyspiański, jak i Żeromski, ze swoimi dziełami, wnoszą istotny wkład w refleksję nad narodową tożsamością i historią.

Rola literatury w krytycznym spojrzeniu na historię i wzorce narodowe jest nie do przecenienia. „Wesele” oraz „Rozdzióbią nas kruki, wrony” ukazują, jak ważne jest, aby naród potrafił spojrzeć na swoją historię krytycznie, aby zrozumieć swoje ograniczenia i możliwości bez uciekania się do iluzorycznych ideałów. Rozrachunek z mitami narodowymi staje się nie tylko literackim wyzwaniem, ale i koniecznym elementem narodowej refleksji.

Zakończenie