Wpływ wyboru sposobu realizacji adaptacji dramatu przez reżysera teatru telewizji na odczytanie tekstu przez widza: na przykładzie adaptacji "Moralności pani Dulskiej" Tomasza Zygadło i Marcina Wrony

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 16.01.2026 o 15:47

Adaptacje dzieł literackich, zwłaszcza dramatycznych, są często przedmiotem wielu debat i sporów, jeśli chodzi o ich realizację. Przenoszenie tekstu dramatycznego na ekran telewizyjny niesie ze sobą wiele wyzwań, wynikających z różnicy między medium pisanym a audiowizualnym. Wybór sposobu realizacji adaptacji dzieła przez reżysera telewizji ma ogromny wpływ na odczytanie tekstu przez odbiorcę. Przyjrzyjmy się temu problemowi na przykładzie dwóch adaptacji jednego z najważniejszych polskich dramatów – "Moralności pani Dulskiej" Gabrieli Zapolskiej. Adaptacje te zostały zrealizowane przez Tomasza Zygadło w 1974 roku oraz przez Marcina Wronę w 2019 roku.

Tomasz Zygadło adaptując "Moralność pani Dulskiej," zdecydował się na wierne odtworzenie realiów epoki, w której dzieło zostało napisane. Scenografia, kostiumy oraz sposób przedstawienia postaci były pełne szczegółów, które oddawały klimat początku XX wieku. Dzięki temu zabiegowi, widz mógł w pełni zanurzyć się w świecie Zapolskiej, co pozwalało na głębsze zrozumienie kontekstu społeczno-kulturowego, w którym rozgrywa się akcja dramatu.

Jednakże, Zygadło zastosował także pewne innowacje w swojej adaptacji. Wprowadził elementy, które miały na celu osadzenie tłumaczeń i interpretacje bohaterów na płaszczyźnie psychologicznej. Postać Anieli Dulskiej stała się bardziej skomplikowana, nie będąc jedynie komediową karykaturą, ale osobą z głębokimi dylematami. Reżyser dodatkowo podkreślił rolę moralności i obłudy poprzez dynamiczne zbliżenia na twarze bohaterów podczas kluczowych momentów fabuły. Te zbliżenia oddawały ich emocje i wewnętrzne konflikty, co potęgowało dramatyzm scen.

Wierność oryginałowi w połączeniu z psychologiczną głębią sprawiła, że interpretacja Zygadły była wyważona i zrozumiała dla widzów, podkreślając zarazem aktualność problemów moralnych przedstawionych przez Zapolską.

Z kolei Marcin Wrona, adaptując "Moralność pani Dulskiej" niemal pół wieku później, zdecydował się na odważniejsze podejście. Pierwszym zauważalnym krokiem była modernizacja scenografii oraz kostiumów. Zamiast w realiach początku XX wieku, akcję osadził we współczesnym świecie. Wrona chciał w ten sposób podkreślić uniwersalność tematyki dramatu Zapolskiej. Moralność, hipokryzja i społeczne konwenanse są bowiem problemami niezmiennymi, ponadczasowymi.

W adaptacji Wrony ważnym elementem była także zmiana w sposobie prowadzenia narracji. Akcentował on brawurę i ironiczną tonację, przywołując na pierwszy plan groteskę. Postać Anieli Dulskiej została przedstawiona jako archetyp współczesnej oktogenianej „Pani Domu,” którego każdy gest oraz wypowiedź są przerysowane, niemal absurdalne. W ten sposób Wrona uwypuklił charakterystykę postaci, a tym samym zwiększył jej kontrast między deklarowaną a rzeczywistą moralnością.

Różnica w adaptacjach Tomasza Zygadło i Marcina Wrony jest więc ewidentna. Pierwszy z reżyserów starał się balansować wierność literackiemu pierwowzorowi z psychologiczną głębią, co umożliwiało widzom zaznajomionym z klasyką odczytanie utworu w nowy, lecz nadal zgodny z jego duchem sposób. Wrona natomiast zdecydował się na bardziej nowatorską i ironiczno-groteskową interpretację, co mogło prowadzić do odczytania dzieła Zapolskiej jako jeszcze bardziej aktualnego i dosadnego komentarza społecznego w kontekście współczesnym.

Obie te adaptacje pokazują, jak kluczową rolę w interpretacji dramatów odgrywa wybór reżyserski. W zależności od tego, jak reżyser zdecyduje się przedstawić postaci, scenografię, oraz jaką tonację nada adaptacji, jedno i to samo dzieło może być odczytane na różne sposoby. Adaptacja Zygadło podkreśla wierność historycznemu kontekstowi oraz psychologiczną głębię postaci, podczas gdy adaptacja Wrony przenosi problematyczne kwestie wprost do współczesności, ukazując ich niezmienność i ironię w nawale codziennych absurdów.

Dzięki temu widzowie mają możliwość nie tylko zrozumienia intencji Zapolskiej, ale także refleksji nad tym, jak zmieniają się nasze wartości i zasady moralne. Adaptacje te pokazują również, jak różnorodne strategie interpretacyjne mogą działać jako pryzmaty dla odbioru dzieła, co w rezultacie pogłębia naszą zdolność refleksji nad ludzką naturą oraz społecznymi normami i ich krytyką.