Moralność w „Moralności pani Dulskiej” i „Opowieści Wigilijnej” – analiza literacka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 21.02.2026 o 14:05

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 20.02.2026 o 13:54

Moralność to pojęcie, które od wieków stanowi przedmiot refleksji filozofów, pisarzy oraz uczonych różnych dziedzin nauki. Jego złożoność polega na tym, że odnosi się zarówno do indywidualnych decyzji jednostek, jak i do zbiorowych norm społecznych. W literaturze motyw ten jest często podejmowany, dając czytelnikom możliwość zastanowienia się nad tym, co oznacza być człowiekiem moralnym. Dwie powieści, które wyjątkowo celnie dotykają kwestii moralności, to "Moralność pani Dulskiej" Gabrieli Zapolskiej oraz "Opowieść wigilijna" Charlesa Dickensa. Analiza tych utworów pozwala na ukazanie różnych aspektów i problemów związanych z moralnym postępowaniem.

"Moralność pani Dulskiej" to dramat obnażający hipokryzję mieszczaństwa. Pani Dulska, główna bohaterka utworu, jest uosobieniem fałszywej moralności. Jej postępowanie jest pełne sprzeczności: z jednej strony pragnie utrzymać pozory moralności i porządku w rodzinie oraz w oczach sąsiadów, z drugiej zaś strony jej działania świadczą o braku skrupułów i wyrachowaniu. Przykładem jest jej reakcja na romans syna Zbyszka z Hanką, służącą. Dulska nie widzi nic złego w fakcie, że Hanka jest wykorzystywana przez jej syna, o ile wszystko odbywa się w tajemnicy i nie niszczy jej reputacji. Jej moralność jest więc uzależniona od społecznych norm i stylu życia, a nie od wewnętrznych wartości.

Głęboka hipokryzja pani Dulskiej jest szczególnie widoczna w jej podejściu do sąsiadów i podopiecznych. Na przykład potępia sąsiadkę, która opuszcza męża, mimo że sama toleruje wiele moralnie wątpliwych działań własnego syna Zbyszka. Gabriela Zapolska stawia pytanie: czym właściwie jest moralność? Czy jest to zbiór niezależnych zasad, których należy przestrzegać, czy raczej elastyczny kodeks, dostosowany do własnych interesów?

W "Opowieści wigilijnej" Charlesa Dickensa moralność ukazana jest w zupełnie inny sposób. Bohater, Ebenezer Scrooge, na początku powieści jest skąpym i zimnym człowiekiem, który nie przejmuje się losem innych. Jego moralność jest ściśle związana z interesami finansowymi i pragmatyzmem. Jednak dzięki wizytom duchów przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, Scrooge zaczyna dostrzegać, jak jego postępowanie wpływa na innych ludzi.

Transformacja Scrooge'a pokazuje, że moralność jest zdolna do zmiany i rozwinięcia. Poprzez konfrontację z własnym egoizmem i zaniedbaniami, bohater przechodzi duchową przemianę, która pozwala mu zrozumieć wartość ludzkich relacji i współczucia. Dickens ukazuje, że prawdziwa moralność opiera się na miłości i współczuciu, a nie na zimnych, obliczonych decyzjach finansowych.

Ciekawym kontrastem między tymi dwoma utworami jest sposób, w jaki bohaterowie dochodzą do zrozumienia własnej moralności. Pani Dulska pozostaje niewzruszona, nie zmieniając swoich przekonań i działań, mimo że jej hipokryzja zostaje wielokrotnie zdemaskowana. Jej moralność jest sztywna i niezdolna do ewolucji, co wskazuje na głęboką zakorzenioną hipokryzję. Natomiast Scrooge przechodzi ewolucję, ucząc się i zmieniając pod wpływem refleksji nad swoim życiem.

Obie powieści pokazują, że moralność nie jest jednoznaczna i oczywista. Jest to dynamiczny proces, który zależy od wielu czynników: edukacji, doświadczeń życiowych, kontekstu społecznego i indywidualnej refleksji. Zapolska i Dickens, chociaż przedstawiają różne podejścia do tego samego problemu, zgodnie twierdzą, że moralność jest kluczowym elementem ludzkiego istnienia i relacji społecznych.

"Moralność pani Dulskiej" oraz "Opowieść wigilijna" uczą nas, że warto jest zastanawiać się nad swoim postępowaniem i jego konsekwencjami. Czasami konieczna jest głęboka refleksja, aby zrozumieć, co oznacza być naprawdę moralnym człowiekiem. Obie książki, poprzez swoje główne postacie, pokazują jasno, że moralność to temat nie tylko indywidualny, ale również społeczny, mający szerokie konsekwencje dla wszystkich zaangażowanych.

Wnioskując, moralność jest skomplikowanym zjawiskiem, które wymaga stałej refleksji i krytycznego podejścia. Gabriela Zapolska i Charles Dickens pokazują różne oblicza tego problemu, dając nam możliwość głębszego zrozumienia ludzkiej natury oraz tego, co oznacza żyć moralnie.