Czy czyny niemoralne można usprawiedliwić czynami moralnymi?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: wczoraj o 14:42

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 14.02.2026 o 12:04

Rozprawa nad moralnością czynów ludzkich to temat, który od wieków fascynował zarówno filozofów, jak i literatów. Jednym z najważniejszych aspektów tej dyskusji jest pytanie, czy czyny niemoralne można usprawiedliwić czynami moralnymi. W literaturze istnieje wiele przypadków, które próbują odpowiedzieć na to pytanie, analizując ludzką naturę oraz konsekwencje działań bohaterów. Spójrzmy na kilka przykładów z literatury, które mogą rzucić światło na ten dylemat.

Jednym z najbardziej znanych utworów, który porusza temat moralności, jest "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Główny bohater, Rodion Raskolnikow, dokonał morderstwa lichwiarki Alony Iwanowny w przekonaniu, że pozbywając się kogoś, kogo uważał za niemoralnego człowieka, przyniesie ogólne dobro społeczne. Raskolnikow uważa, że jego czyn jest usprawiedliwiony, ponieważ pieniądze uzyskane z rabunku zostaną wykorzystane do celów dobroczynnych. Jednakże, w miarę rozwoju fabuły, Raskolnikow zaczyna zdawać sobie sprawę z wewnętrznych sprzeczności swojej argumentacji. Jego poczucie winy, izolacja społeczna i ostateczna decyzja o przyznaniu się do winy wskazują, że czyn niemoralny, mimo dobrych intencji, pozostaje czynem niemoralnym i nie może być usprawiedliwiony.

Kolejnym przykładem może być "Makbet" Williama Szekspira. Makbet, pod wpływem przepowiedni wiedźm oraz namowy swojej żony, decyduje się popełnić zbrodnię i zamordować króla Duncana w celu zdobycia władzy. Makbet wierzy, że jeżeli uda mu się utrzymać tron i rządzić sprawiedliwie, zadośćuczyni światu za popełnione zło. Jednakże, seria kolejnych zbrodni, których się dopuszcza, zafałszowanie prawdy i narastające poczucie winy prowadzą do jego upadku. Małżeństwo Makbeta kończy się tragedią, a sam Makbet zostaje obalony i zabity. Szekspir w "Makbecie" ilustruje, że nawet najważniejsze moralne czyny nie mogą naprawić pierwotnego zła, które zostało wyrządzone.

Innym dziełem literackim, które bada tę kwestię, jest "Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa. Woland i jego świta przybywają do Moskwy i rozpoczynają serię niepokojących wydarzeń. Z jednej strony ich czyny są niemoralne, prowadzą do chaosu i zamieszania. Z drugiej strony, demony ukazują fałsz i obłudę obywateli Moskwy, obnażając ich prawdziwe natury. Wydaje się, że ich działania mają na celu odsłonięcie nadużyć w sowieckim społeczeństwie. Niemniej jednak, mimo że niektórzy mogą dostrzegać sprawiedliwość w demonicznych działaniach, Bułhakow przedstawia je jako subtelną przypowieść moralną, sugerując, że zło, niezależnie od tego, czy ma na celu obnażenie wady innych, pozostaje niewybaczalne.

Wreszcie, "Proces" Franza Kafki wprowadza nas w świat absurdalnej biurokracji i niesprawiedliwości. Józef K. zostaje brutalnie aresztowany z nieznanych powodów i poddany procesowi, którego reguły są niezrozumiałe i niesprawiedliwe. Czy urzędnicy, biorąc udział w biurokratycznej machinie, mogą być usprawiedliwieni, nawet jeśli wierzą, że działają dla większego dobra systemu? Kafka ukazuje bezlitosne mechanizmy biurokracji, które są zdolne do niszczenia jednostek bez jakiegokolwiek moralnego uzasadnienia. Autor wydaje się sugerować, że systemy zbudowane na fałszywych i niemoralnych fundamentach nie mogą zostać usprawiedliwione, niezależnie od intencji ich uczestników.

Analizując wymienione dzieła, widać wyraźnie, że literatura często podkreśla, że czynów niemoralnych nie można usprawiedliwić dobrą intencją lub następstwami moralnymi. Raskolnikow, Makbet, postacie z "Mistrza i Małgorzaty", a także biurokratyczny aparat w "Procesie" pokazują, że niemoralne działania, niezależnie od powodów, prowadzą do destrukcyjnych konsekwencji zarówno dla jednostki, jak i dla społeczeństwa.

Ostatecznie, literatura skłania nas do refleksji nad etycznymi dylematami i ukazuje, że droga do moralności nie polega jedynie na celach i intencjach, ale także na samej naturze podejmowanych działań. Zło, które zostaje popełnione, nie może zostać wymazane ani usprawiedliwione, niezależnie od tego, jakie przynosi skutki. W ten sposób literatura pełni funkcję moralnego kompasu, wskazując, że równocześnie cel i środki muszą być zgodne z kodeksem etycznym, aby można je było uznać za w pełni moralne.