Punktem wyjścia do rozważań o różnych wymiarach tragizmu w "Hamlecie" Szekspira.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 13.10.2024 o 15:41

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 10.10.2024 o 19:33

Tragizm to jeden z najbardziej fascynujących i kompleksowych motywów, z którymi mierzy się literatura na przestrzeni wieków. Jego istotą jest konflikty niemożliwe do rozwiązania, które prowadzą do katastrofalnych konsekwencji. W niniejszej pracy przyjrzymy się różnym wymiarom tragizmu, odnosząc się do "Hamleta" Williama Szekspira, "Konrada Wallenroda" Adama Mickiewicza oraz teorii Maxa Schelera, który podkreśla, że zjawisko tragiczne występuje tylko w świecie wartości.

Tragizm w "Hamlecie" Szekspira jest wielowymiarowy i złożony. Główny bohater, książę Hamlet, staje przed wyborem pomiędzy moralnym obowiązkiem a osobistymi pragnieniami. Po otrzymaniu informacji o morderstwie ojca przez wuja Klaudiusza, Hamlet zostaje uwikłany w konflikt o wymiarze etycznym i egzystencjalnym. Jego dylemat polega na konieczności zemsty za ojca, co z kolei koliduje z jego moralnymi i filozoficznymi przekonaniami. Tragizm Hamleta nie leży tylko w jego zewnętrznych okolicznościach, ale także w jego wewnętrznych przeżyciach – w walce z własną naturą, rozterkami moralnymi oraz w niepewności co do rzeczywistej natury dobra i zła. Zgodnie z teorią Maxa Schelera, tragizm wynika z konfliktu wartości, a w przypadku Hamleta mamy do czynienia z konfrontacją wartości moralnych (sprawiedliwość, wierność ojcu) z wartościami egzystencjalnymi (życie, spokój ducha).

Podobny wymiar tragizmu znajdziemy w "Konradzie Wallenrodzie" Adama Mickiewicza, choć w innej epokowej odsłonie. Konrad Wallenrod, bohater pochodzący z romantyzmu, także znajduje się w sytuacji, która zmusza go do działań wbrew własnym wartościom moralnym. W wyniku lojalności wobec ojczyzny, decyduje się na zdradę instytucji, której zawdzięcza swoje wychowanie i status. Tragizm Konrada polega na świadomym wyborze zła w imię wyższego dobra, co prowadzi do jego duchowego i moralnego rozdarcia. Konflikt wartości w przypadku Konrada to przede wszystkim walka między powinnością wobec ojczyzny a osobistą integralnością moralną, co przypomina schelerowski konflikt wartości, gdzie każde wyjście niesie za sobą destrukcyjne konsekwencje.

Trzecim elementem naszej analizy jest teoria wartości Maxa Schelera, która mówi, że wartości są hierarchiczne i że zjawisko tragiczne występuje tylko wtedy, gdy dochodzi do konfliktu między wyższymi a niższymi wartościami. Scheler wskazuje, że wartości duchowe mają wyższy status niż wartości egzystencjalne, a same tragedie rodzą się w wyniku wyboru między nimi. W tym kontekście, zarówno Hamlet, jak i Konrad są przykładami bohaterów postawionych przed nieuniknionymi konfliktami, które prowadzą do ich upadku. Wartości duchowe, które reprezentuje Hamlet (sprawiedliwość, miłość do rodziny) oraz Konrad (wolność, lojalność wobec narodu), muszą być zestawiane z ich osobistymi pragnieniami (spokój, osobiste szczęście), co w efekcie czyni ich postaciami tragicznymi.

Warto przyjrzeć się również literaturze klasycyzmu, aby zobaczyć, jak tragizm ukazuje się w innych epokach. Przykładowo, w tragedii "Antygona" Sofoklesa, którą można uznać za literacki punkt odniesienia dla klasycznego rozumienia tragizmu, główna bohaterka staje przed wyborem między prawem boskim a ludzkim, czego następstwem jest jej nieunikniona zguba. Antygona jest postacią, która wybiera wartości wyższe, boskie, co prowadzi do jej tragicznej śmierci. Podobnie jak u Schelera, mamy tu do czynienia z konfliktem wartości, którym bohaterowie poświęcają osobiste szczęście w imię większych idei.

Z kolei literatura epoki oświecenia prezentuje tragizm w nieco odmienny sposób, skupiając się na kwestii oświeconego rozumu i jego ograniczeniach. Choć epoka ta nie jest bezpośrednio związana z tragedią w tradycyjnym sensie, jej odkrycia prowadzą do nowego rodzaju tragizmu – tragizmu moralnego i społecznego. Przykładem mogą być "Cierpienia młodego Wertera" Johanna Wolfganga von Goethego, gdzie młody bohater cierpi z powodu niesprawiedliwości społecznych i norm moralnych, które ograniczają jego indywidualność. Werter staje wobec konfliktu między konwenansami społecznymi a wewnętrznymi pragnieniami, co ostatecznie prowadzi go do samobójstwa. Schelerowski konflikt wartości również tutaj jest obecny, odsłaniając tragiczne skutki zderzenia ideałów z rzeczywistością.

Podsumowując, tragizm to fenomen obecny w różnych epokach literackich, ukazujący niezmiennie aktualny konflikt wartości moralnych, duchowych i społecznych. W "Hamlecie" Szekspira widzimy tragizm wynikający z osobistej walki z moralnością i obowiązkiem, w "Konradzie Wallenrodzie" - z poświęceniem osobistego życia w imię wartości narodowych, a w innych epokach odnajdujemy różne, choć równie bolesne, odsłony tragizmu. Teorie Maxa Schelera pomagają zrozumieć, jak wartości i ich hierarchia wpływają na postrzeganie tragedii i dlaczego zjawisko tragiczne wydaje się nieuniknione w świecie, gdzie wartości duchowe i egzystencjalne są w ciągłym konflikcie. Tragizm więc pozostaje uniwersalnym motywem, który pozwala literaturze na głęboką refleksję na temat ludzkiej natury i nieustannych dylematów moralnych.