Między dobrem a złem: człowiek w obliczu wyborów moralnych

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 24.10.2024 o 19:24

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 22.10.2024 o 0:07

W literaturze często możemy napotkać motyw wyborów moralnych, które stawiają bohaterów przed dylematami związanymi z określeniem granicy między dobrem a złem. Zwłaszcza w kontekście ekstremalnych doświadczeń, takich jak wojna czy obozowe życie, ujawniają się głębokie rozważania na temat ludzkiej natury i etycznych decyzji. W tej rozprawce przyjrzymy się, jak te zagadnienia są przedstawione w dwóch ważnych utworach: "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall oraz "Proszę Państwa do gazu" Tadeusza Borowskiego.

"Zdążyć przed Panem Bogiem" to reportaż przedstawiający rozmowy Krall z Markiem Edelmanem, jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim. W obliczu nieuchronnej śmierci i skrajnie trudnych warunków, Edelman staje przed moralnym wyzwaniem uratowania jak najwięcej istnień. Jego wybory nie są czysto teoretyczne, a wręcz przeciwnie, wymagają podejmowania trudnych decyzji pod presją czasu i okoliczności. Edelman mierzy się z pytaniem, czy warto podejmować walkę zbrojną z Niemcami, wiedząc, że szanse na zwycięstwo są nikłe. Jego działania są motywowane nie tylko walką o przetrwanie, lecz także dążeniem do zachowania godności i wpłynięcia na morale ludności getta.

W rozmowach z Hanną Krall Edelman ujawnia swoje podejście do kwestii życia i śmierci, które bez wątpienia wkraczają na pole etyki. Uważał, że każde uratowane życie jest zwycięstwem nad śmiercią, nad Panem Bogiem, który zdaje się być uosobieniem nieuchronnego losu. Mimo ogromnego cierpienia i świadomości, że wielu ludzi zginie, Edelman starał się, by jego działania miały sens moralny. Był świadom, że jego wybory mogą być różnie oceniane, jednak jego nadrzędnym celem było działanie w imię życia, nawet jeśli oznaczało to wystawienie się na niebezpieczeństwo i wyrzuty sumienia.

Z innej perspektywy na problem wyborów moralnych możemy spojrzeć przez pryzmat opowiadania "Proszę państwa do gazu" Tadeusza Borowskiego. Bohaterowie Borowskiego, więźniowie obozu koncentracyjnego, znaleźli się w rzeczywistości, gdzie tradycyjne normy moralne zostały całkowicie zdeformowane. Tadeusz, główny bohater, staje przed dylematem: jak zachować człowieczeństwo w systemie, który odbiera wszelką nadzieję? Codzienne obozowe życie wymaga od niego podejmowania wyzwań moralnych, które sprawdzają jego zdolność do empatii i współczucia.

Tytułowe "do gazu" to brutalna rzeczywistość, której bohaterowie są nieustannie świadkami. Tadeusz i jego obozowi towarzysze są zmuszeni do współdecydowania o życiu innych — selekcjonują nowo przybyłych więźniów, wiedząc, co czeka ich w piecach krematoryjnych. Choć są w sytuacji bez wyjścia, ich działania również mogą być rozpatrywane w kategoriach moralnych. Muszą wybierać między lojalnością wobec współwięźniów a instynktem przetrwania.

"Proszę państwa do gazu" unaocznia, jak głęboko destrukcyjny wpływ na ludzką moralność mogą mieć warunki ekstremalne. Borowski ukazuje, że w sytuacji skrajnego zagrożenia człowiek może zatracić zdolność odróżniania dobra od zła, przekształcając etyczne zasady w narzędzie przetrwania. Bohaterowie Borowskiego, w tym Tadeusz, starają się minimalizować zło, które zmuszeni są wyrządzać innym, jednak ich sytuacja nie pozostawia im właściwie żadnego wyboru. To tragiczne zderzenie wzniosłych idei moralnych z brutalną rzeczywistością wojny podkreśla, jak dramatyczne są dylematy, przed którymi stają.

Porównanie tych dwóch utworów pokazuje, że decyzje moralne, jakie podejmują bohaterowie, są ściśle związane z warunkami, w jakich się znaleźli. Zarówno Marek Edelman, jak i Tadeusz starają się działać według swoich przekonań moralnych, pomimo otaczającej ich znieczulicy i okrucieństwa. Perspektywa Edelmana, wynikająca z chęci ratowania jak największej liczby istnień ludzkich, różni się od pełnego tragizmu doświadczeń Tadeusza, który zmuszony jest do współudziału w obozowym systemie zagłady. Obaj bohaterowie ukazują, że nawet w najtrudniejszych sytuacjach człowiek nadal podejmuje próby oceny swoich działań w kategoriach etycznych.

Podsumowując, literatura pokazuje, że w obliczu ekstremalnych sytuacji moralność ludzka jest poddawana ciężkiej próbie. "Zdążyć przed Panem Bogiem" i "Proszę państwa do gazu" to utwory ukazujące dramatyczne decyzje, które składają się na zrozumienie natury ludzkiej. Zarówno w obliczu zagrożenia, jak i w codziennym życiu obozowym, wybory moralne pozostają fundamentem ludzkiej tożsamości i świadczą o sile bądź słabości wartości etycznych. Choć czasami tło tych wyborów wydaje się beznadziejne, literatura dowodzi, że człowiek zawsze dąży do odnalezienia sensu w chaosie i zachowania wewnętrznej integralności.