Człowiek w sytuacji wyboru – zagadnienie dylematów moralnych jednostki na podstawie lektur XX wieku i innych kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: wczoraj o 16:30

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 24.01.2026 o 10:47

Dylematy moralne od zawsze były jednym z głównych tematów literatury, pozwalając czytelnikowi na refleksję nad własnymi wartościami i decyzjami. Literatura XX wieku, bogata w wydarzenia historyczne i przemiany społeczne, dostarcza szczególnie wielu przykładów, w których jednostka staje przed trudnym wyborem. Analizując ten temat, warto odwołać się do wybranych dzieł literackich oraz kontekstów historycznych i filozoficznych, które pomagają zrozumieć złożoność ludzkich dylematów.

Jednym z najważniejszych dzieł XX wieku, które porusza temat dylematów moralnych, jest "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Choć powieść ta została napisana pod koniec XIX wieku, jej wpływ i znaczenie były ogromne również w XX wieku, szczególnie w kontekście literatury rosyjskiej i światowej. Główny bohater, Rodion Raskolnikow, staje przed pytaniem o granice moralności i usprawiedliwienia swoich czynów. Jego decyzja o popełnieniu morderstwa z zamiarem osiągnięcia wyższego dobra staje się punktem wyjścia do rozważań nad naturą zła i możliwością odkupienia. Raskolnikow uważa, że jego czyn jest usprawiedliwiony, ponieważ zabija osobę, którą uważa za szkodliwą dla społeczeństwa. Jednakże, z biegiem wydarzeń, bohater zaczyna zdawać sobie sprawę z ciężaru moralnego swojej decyzji i konieczności poniesienia konsekwencji swojego czynu. Dostojewski poprzez postać Raskolnikowa ukazuje, że każda decyzja niesie za sobą konsekwencje, a próba racjonalizacji zła nie prowadzi do wewnętrznego pokoju.

Innym przykładem literatury, która wnikliwie analizuje dylematy moralne, jest "Dżuma" Alberta Camusa. W tej powieści, główny bohater doktor Bernard Rieux, staje przed dramatycznym wyborem między osobistymi emocjami a obowiązkiem wobec społeczeństwa. W obliczu epidemii dżumy, która nawiedza miasto Oran, Rieux musi podejmować decyzje dotyczące życia i śmierci, często kosztem własnej wygody i bezpieczeństwa. Camus poprzez Rieuxa przedstawia egzystencjalny konflikt między absurdem życia a koniecznością działania na rzecz innych, mimo że efekty tych działań mogą wydawać się bezowocne. "Dżuma" staje się metaforą walki człowieka z przeciwnościami losu i jego odpowiedzialności za innych, mimo że każdy wybór wiąże się z pewnym stopniem niepewności i ryzyka.

Analiza dylematów moralnych w literaturze nie byłaby pełna bez uwzględnienia kontekstów filozoficznych, które ukształtowały myślenie XX wieku. Jednym z nich jest egzystencjalizm, filozofia szczególnie związana z Jean-Paul Sartre'em i Albertem Camusem. Egzystencjalizm podkreśla wolność jednostki i jej odpowiedzialność za własne wybory. Sartre w swoim eseju "Egzystencjalizm jest humanizmem" twierdzi, że człowiek jest skazany na wolność i musi sam nadać sens swojemu życiu poprzez swoje decyzje. Każdy wybór jest aktem definiowania siebie i swojej esencji, co czyni dylematy moralne jeszcze bardziej palącymi, gdyż człowiek nie może uchylić się od odpowiedzialności za swoje czyny.

Innym kontekstem, który warto rozważyć, jest teoria społecznego kontraktu, rozwijana przez filozofów takich jak John Locke i Jean-Jacques Rousseau. Teoria ta zakłada, że jednostki zgadzają się na pewne ograniczenia swojej wolności w zamian za ochronę swoich praw przez państwo. W literaturze XX wieku często można dostrzec konflikty między jednostką a społeczeństwem, które wynikają z napięć między osobistymi przekonaniami a narzuconymi normami. Przykładem może być "Proces" Franza Kafki, w którym główny bohater, Józef K., zostaje uwikłany w absurdalny system prawny, który zmusza go do nieustannego balansowania między osobistym sumieniem a bezduszną biurokracją.

Podsumowując, literatura XX wieku oferuje bogate spektrum analiz dylematów moralnych, które pokazują, jak skomplikowane i wielowymiarowe mogą być ludzkie wybory. Przez pryzmat postaci takich jak Raskolnikow, doktor Rieux czy Józef K., oraz w kontekście filozofii egzystencjalizmu i teorii społecznego kontraktu, możemy lepiej zrozumieć, jak trudne decyzje kształtują nasze życie i naszą tożsamość. Każda z tych postaci staje przed unikalnym wyzwaniem, które zmusza ich do przewartościowania swoich przekonań i podjęcia decyzji, które mimo że trudne, są nieuniknione.