„Człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach” – rozprawka na podstawie „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall oraz innych lektur i kontekstów

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 13:55

W literaturze motyw człowieczeństwa w ekstremalnych warunkach staje się często punktem wyjścia do rozważań na temat istoty moralności i etyki. Jednym z dzieł, które doskonale ilustrują ten problem, jest reportaż Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Krall, poprzez opisując losy Marka Edelmana i wydarzenia z getta warszawskiego, ukazuje, jak człowiek zmaga się z zagrożeniem życia, próbując zachować swoje człowieczeństwo. Przez pryzmat tego dzieła oraz innych literackich kontekstów, takich jak „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i „Medaliony” Zofii Nałkowskiej, spróbujmy zastanowić się nad tezą, że „człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach”.

W „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanna Krall analizuje zachowanie ludzi w obliczu ekstremalnych zagrożeń podczas II wojny światowej. Przez opowieść Edelmana poznajemy życie w getcie warszawskim oraz powstanie, które było odpowiedzią na brutalność okupanta. Mimo skrajnych warunków - braku jedzenia, ciągłego strachu przed śmiercią - ludzie próbowali zachować swoje człowieczeństwo. Marek Edelman, jako lekarz, starał się ratować życie innych, mimo że wiedział, że dla wielu z nich ratunek jest praktycznie niemożliwy. Postępowanie Edelmana podkreśla wiarę w humanizm i siłę ludzkiego ducha w najtrudniejszych okolicznościach.

Podobną problematykę podejmuje Gustaw Herling-Grudziński w „Innym świecie”. Książka ta opisuje życie w łagrach sowieckich, które były miejscem upodlenia człowieka. Herling-Grudziński, będąc świadkiem oraz uczestnikiem wydarzeń, ukazuje jak niewielu ludziom udaje się zachować człowieczeństwo w tak nieludzkich warunkach. Autor podkreśla, że system totalitarny stara się zniszczyć to, co w człowieku najlepsze - empatię, współczucie, solidarność. Mimo to, nawet w łagrach znajdują się jednostki, które próbują działać zgodnie z własnymi wartościami. Wartości te, choć wydają się być niezrozumiałe w obozowych realiach, podkreślają, jak istotne jest zachowanie człowieczeństwa nawet w sytuacjach granicznych.

Z kolei „Medaliony” Zofii Nałkowskiej przedstawiają różne historie ofiar niemieckich obozów koncentracyjnych. Opisywane są tam sytuacje, gdzie ludzka godność jest systematycznie deptana przez nazistowski reżim. Nałkowska zwraca uwagę na to, jak w ekstremalnych warunkach wojny i okupacji, granice człowieczeństwa zostają przesunięte. Ale nawet w tych relacjach pojawiają się momenty heroizmu i niezwykłej empatii, które przypominają o tym, że nawet w nieludzkich warunkach człowiek może starać się być ludzki.

Rozważając wspomniane utwory, dochodzimy do wniosku, że człowiek, mimo otaczających go okrutnych okoliczności, może próbować zachować człowieczeństwo. Niemniej jednak, warunki, w jakich żyje, mają ogromny wpływ na jego postępowanie. Wiąże się to z często spotykanym w literaturze motywem dehumanizacji w ekstremalnych warunkach, który stawia jednostkę w próbę i każe wybierać pomiędzy instynktem przetrwania a moralnością.

W kontekście historycznym warto przywołać także okres Wielkiego Głodu na Ukrainie w latach 1932-1933. Relacje z tego okresu ukazują, jak głód doprowadzał ludzi do skrajnych zachowań, zmuszając do czynów, które w normalnych warunkach byłyby niewyobrażalne. Ten brutalny czas pokazuje, że skrajne, nieludzkie warunki potrafią zepchnąć człowieka do granic jego człowieczeństwa, a niekiedy zupełnie je zanegować.

Podobnie, podczas wojny w Rwandzie w 1994 roku, mieliśmy do czynienia z sytuacją, gdy ludzkie zachowania zostały zdeformowane przez traumatyczne okoliczności. Ludobójstwo dokonywane na tle etnicznym udowadniało, że w skrajnie nieludzkich warunkach nawet najgłębsze ludzkie wartości mogą zostać przełamane przez przemoc i nienawiść.

Podsumowując, literatura oraz historia pokazują, że człowiek bywa ludzki w nieludzkich warunkach, ale wymaga to od niego ogromnego wysiłku moralnego i wewnętrznego heroizmu. Chociaż warunki, w jakich człowiek się znajduje, mają decydujący wpływ na jego zachowanie, wielu ludziom udaje się mimo wszystko znaleźć w sobie siłę, by stawić czoła przeciwnościom w sposób moralny. To przypomina nam, jak kruche, a zarazem potężne jest ludzkie człowieczeństwo.