Głos pokolenia literackiego i sposoby jego wyrażania w utworach literackich. Odwołania do lektury obowiązkowej, wybranych utworów z dwóch epok oraz kontekstu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.02.2026 o 16:49

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 5.02.2026 o 11:40

Każde pokolenie literackie charakteryzuje się swoistym głosem, który wyraża swoje problemy, aspiracje i wartości. Głos ten jest często wynikiem reakcji na kontekst historyczny, społeczny i kulturowy, w jakim dane pokolenie się znajduje. W literaturze polskiej mamy do czynienia z różnorodnością form wyrazu tego głosu, a autorzy, poprzez swoje dzieła, starają się oddać specyfikę swoich czasów i emocji z nimi związanych. W poniższej pracy rozpatrzę, jak głos pokolenia objawiał się w literaturze różnych epok na przykładzie „Dziadów” Adama Mickiewicza, twórczości pozytywistycznej oraz utworów literackich dwudziestolecia międzywojennego.

Adam Mickiewicz, jeden z najważniejszych twórców polskiego romantyzmu, swoim dziełem „Dziady” przedstawił głos pokolenia, które doświadczało zaborów i związanych z nimi ucisków narodowych. „Dziady” to utwór mityczny, pełen emocji i duchowej głębi, który jednocześnie nawołuje do walki o wolność i podtrzymuje narodowego ducha. Można w nim dostrzec silne uczucia patriotyczne oraz dążenie do odzyskania niepodległości. W tej epoce literatura często była postrzegana jako narzędzie walki – Mickiewicz w „Dziadach” używa metaforyki, mistycyzmu i wewnętrznych przeżyć bohaterów do wyrażania uczuć pokolenia, które nie mogło otwarcie przeciwstawić się zaborcom. Rola literatury jako manifestu i przewodnika duchowego narodu była kluczowa, a Mickiewicz swoim dziełem wyrażał pragnienie sprawiedliwości i nadzieję na lepszą przyszłość.

Przechodząc do epoki pozytywizmu, gdzie utylitaryzm i praca organiczna stały się głównymi hasłami, zauważamy zupełnie odmienny sposób wyrażania głosu pokolenia. Pozytywiści skupiali się na realnych problemach społecznych i ekonomicznych. Przykładem może być twórczość Bolesława Prusa, szczególnie powieść „Lalka”, która przedstawia życie Warszawy w drugiej połowie XIX wieku. Prus, przez losy Stanisława Wokulskiego, ilustruje zmagania jednostki w kontekście przemian społecznych, uprzemysłowienia i problemów związanych z asymilacją Żydów. Głos pokolenia pozytywistycznego wyrażał się w realistycznym przedstawieniu życia, kalkulacjach i opisie sił społecznych, jednocześnie promując idee pracy u podstaw i nowoczesności. Literatura tego okresu stawiała na rozwój intelektualny i społeczny, podkreślając rolę edukacji i współpracy.

Dwudziestolecie międzywojenne przynosi kolejne zmiany w sposobie wyrażania głosu pokolenia. Był to czas dynamicznych przemian politycznych, technologicznych i kulturalnych. Literatura tego okresu, w dużej mierze zainspirowana nowymi prądami filozoficznymi i artystycznymi, jak ekspresjonizm czy futuryzm, często wyrażała lęki i nadzieje związane zarówno z odradzającą się polską państwowością, jak i szybkim postępem cywilizacyjnym. „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza to doskonały przykład dzieła, które w sposób nowatorski i nietuzinkowy wyraża głos tego pokolenia. Gombrowicz poprzez ironiczne podejście do tematów formacji, konwenansów społecznych i edukacji, stawia pytania o istotę ludzkiej tożsamości i autentyczności. Jego styl – pełen groteski, absurdu i ironii – odzwierciedla chaos i złożoność czasów, w których przyszło mu żyć i tworzyć.

Warto także zwrócić uwagę na kontekst filozoficzny, jakim była koncepcja egzystencjalizmu, która wpłynęła na literaturę XX wieku. Dla wielu twórców tego okresu poszukiwanie sensu istnienia oraz zrozumienie ludzkiej kondycji stało się centralnym punktem rozważań. W literaturze egzystencjalizm przejawiał się w pytaniach o sens życia, wolność wyboru, odpowiedzialność i autentyczność, co widać w twórczości pisarzy zarówno polskich, jak i europejskich.

Podsumowując, głos pokolenia literackiego ujmuje się w literaturze na wiele sposobów, od emocjonalnych wypowiedzi romantyków poprzez rzeczowe analizy pozytywistów aż po pełne niepokoju i introspekcji utwory dwudziestolecia międzywojennego. Każda z tych epok, na swój sposób, oddaje specyfikę okresu, w którym powstawała. Literatura, będąc lustrem czasu, w którym jest tworzona, nadal pozostaje nośnikiem uniwersalnych prawd i refleksji .