Od radości do goryczy: Różne oblicza śmiechu w komedii i satyrze. Analiza na podstawie „Moralności pani Dulskiej”, utworów literackich z dwóch różnych epok oraz wybranego kontekstu.

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 7:54

Śmiech towarzyszy ludzkości od zarania dziejów, będąc jednym z najbardziej uniwersalnych przejawów ludzkich emocji. W literaturze śmiech pełni różne funkcje, od radosnego wyrazu zabawy po gorzką kpinę i krytykę rzeczywistości. Komedia i satyra to dwa główne gatunki, w których śmiech odgrywa kluczową rolę. Aby przeanalizować różne oblicza śmiechu, przyjrzymy się „Moralności pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej, komedii Moliera „Świętoszek” oraz satyrze Ignacego Krasickiego „Żona modna”. Uwzględnimy także kontekst społeczno-kulturowy, który wpłynął na odbiór i funkcję śmiechu w tych utworach.

„Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej to utwór będący jednym z najważniejszych dzieł polskiej literatury modernistycznej. Komedia ta, mimo swego wesołego tonu, ukazuje hipokryzję i moralną zgniliznę polskiego mieszczaństwa początku XX wieku. Tytułowa bohaterka, Aniela Dulska, uosabia cechy charakterystyczne dla ówczesnej klasy średniej: obłudę, skąpstwo, dbanie o opinię publiczną kosztem autentyczności i dobra własnej rodziny. Śmiech, który wywołują ekscentryczne i groteskowe sytuacje w domu Dulskich, pełni funkcję obronną, maskując prawdziwe konflikty oraz dramaty postaci. Przyklęsłe formy życia mieszczanskiego konfrontowane są z naturalnością i szczerością, co wywołuje u czytelnika refleksję nad kondycją moralności.

Podobną funkcję pełni śmiech w komediach Moliera, zwłaszcza w „Świętoszku”. Molier, pisząc w XVII wieku, w okresie baroku, skupił się na piętnowaniu religijnej hipokryzji i fałszywej pobożności. Tytułowy Świętoszek, Tartuffe, udając przykładnego chrześcijanina, w rzeczywistości jest oszustem dążącym do zagarnięcia majątku swojego gospodarza Orgona. Śmiech, który budzi ta postać, ma gorzki posmak — obnaża naiwność, podatność na manipulację i ślepą wiarę ludzi, którzy w obawie przed utratą swojej społecznej pozycji są gotowi ignorować oczywiste oszustwa. Molier, poprzez humor, zachęca widza do krytycznego spojrzenia na własne życie i przestrzega przed zatraceniem w formalizmie religijnym, pozbawionym autentyczności i moralności.

Satyra Ignacego Krasickiego, szczególnie widoczna w „Żonie modnej”, ukazuje inne oblicze śmiechu. W XVIII wieku, w epoce oświecenia, Krasicki posłużył się śmiechem, aby krytykować zjawiska społeczne oraz ludzkie przywary. „Żona modna” pokazuje historię małżeństwa zawartego z rozsądku, które szybko staje się polem walki między tradycyjnymi wartościami a nowoczesnymi, przesiąkniętymi powierzchownością i konsumpcjonizmem. Śmiech wywołany perypetiami małżonków jest pełen ironii i cynizmu, odsłaniając absurdy życia w czasach, gdy moda i status społeczny zaczynały dominować nad zdrowym rozsądkiem i uczuciami.

Warto zauważyć, że śmiech w komediach i satyrach, choć często lekki i zabawny, pełni istotną funkcję krytyczną. Komedia, z natury bardziej przyjazna, często maskuje głębsze konflikty społeczne prostymi rozwiązaniami fabularnymi i szczęśliwym zakończeniem. Z kolei satyra nie szczędzi cierpkiego humoru i ostrej ironii, aby wstrząsnąć odbiorcą i skłonić go do refleksji nad rzeczywistością. Oba te gatunki, choć różnią się w tonacji i podejściu, wykorzystują śmiech jako narzędzie skłaniające do myślenia, zmuszające do konfrontacji z ludzką naturą oraz wartościami społecznymi.

Kontext społeczno-kulturowy tych dzieł jest kluczowy dla zrozumienia ich znaczenia. Modernizm, w którym powstała „Moralność pani Dulskiej”, to czas rosnącej świadomości społecznej i potrzeby zmian moralnych. Oświeceniowe dzieło Krasickiego to wyraz epoki, w której rozum i krytyka stały się nadrzędnymi wartościami. Natomiast barokowa komedia Moliera odzwierciedla czasy przesyconej religijności Francji i potrzebę reform społecznych oraz religijnych.

Podsumowując, śmiech w komedii i satyrze pełni różnorodne funkcje, od rozrywki po głęboką krytykę społeczną. Pomaga on odkrywać i kwestionować przywary ludzkie, zmuszając do refleksji nad naszą moralnością i wartościami. Przez pryzmat „Moralności pani Dulskiej”, „Świętoszka” i „Żony modnej” możemy dostrzec, jak śmiech, choć czasem goryczny, jest niezbędnym elementem literatury, umożliwiającym rozwój społeczny i samopoznanie.