Bunt i pokora w „Przedwiośniu”, „Lalce” i wybranych polskich filmach: analiza i wnioski

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: dzisiaj o 10:27

Motywy buntu i pokory należą do podstawowych osi, wokół których obraca się wiele dzieł literackich oraz filmowych. Znajdujemy w nich próbę odpowiedzi na pytanie, jak różne postawy wobec świata wpływają na losy jednostki, ale też i szerszego społeczeństwa. Przykłady z literatury takie jak „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego i „Lalka” Bolesława Prusa doskonale ilustrują zróżnicowane podejście bohaterów do buntu i pokory. Podobnie rzecz ma się w polskiej kinematografii, gdzie filmy takie jak „Cicha noc” Piotra Domalewskiego czy „Boże Ciało” Jana Komasy analizują te motywy w kontekście współczesnych realiów.

Punktem wyjścia do rozważań na temat buntu i pokory w literaturze polskiej jest „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego. Główny bohater powieści, Cezary Baryka, jest przykładem młodego człowieka, który żyje w czasie historycznych przemian i jest świadkiem narodzin nowej Polski. Bunt Cezarego jest wielostronny – z jednej strony jest to bunt przeciwko społecznym konwenansom, z drugiej strony przeciwko ustrojowi oraz własnym korzeniom. Cezary od najmłodszych lat styka się z rewolucyjnymi ideami – w młodości staje się widzem rewolucji bolszewickiej w Baku. Życie w tak burzliwym okresie wpływa na jego postrzeganie rzeczywistości oraz kształtuje jego postawę jako człowieka niepogodzonego z zastanym światem.

Przykładem buntu Cezarego jest jego stosunek do odradzającej się Polski. Postrzega ją przez pryzmat iluzji szklanych domów, które miały być symbolem postępu i nowoczesności. Konfrontacja z rzeczywistością wprawia go w stan rozczarowania i niezadowolenia. Cezary kwestionuje zasadność reform oraz obserwuje bierność społeczeństwa, co pogłębia jego sceptycyzm wobec polityki. Buntuje się przeciwko postawom niektórych swoich najbliższych, jak Szymon Gajowiec, który reprezentuje pokorne, ale bierno przyjęcie nowego porządku. Tymczasem Cezary marzy o ruchach bardziej radykalnych, widząc przyszłość w większym zaangażowaniu społecznym i politycznym.

W kontraście do postawy Cezarego Baryki można postawić postać Stanisława Wokulskiego z „Lalki” Bolesława Prusa. Jego bunt ma charakter bardziej wewnętrzny i osobisty niż społeczno-polityczny. Wokulski to człowiek przedsiębiorczy, który stara się znaleźć swoje miejsce w świecie pełnym niesprawiedliwości społecznej. Praca i sukces materialny są dla niego próbą przezwyciężenia skostniałych hierarchii społecznych. Wokulski buntuje się przeciwko ograniczeniom wynikającym ze statusu społecznego, co objawia się choćby w jego niekonwencjonalnej miłości do Izabeli Łęckiej.

Jego bunt jest jednak nieco inny. Przez długi czas próbuje osiągnąć swoje cele przy użyciu środków mogących być określonymi jako pokorne. Współpracuje z arystokracją, próbując zyskać ich uznanie, angażuje się w filantropię, aby poprawić los ubogich. Pokora Wokulskiego w relacjach z Łęckimi oraz wyższych sferach jest próbą zgodzenia się z istniejącym porządkiem, choć w głębi serca nie akceptuje ani realiów Warszawy, ani społecznych nierówności. Jego wewnętrzny bunt ostatecznie prowadzi do izolacji i rozczarowania – nie znajduje pokrewnej duszy w żadnym z otaczających go kręgów społecznych.

Przechodząc do współczesnej kinematografii polskiej, film „Cicha noc” Piotra Domalewskiego porusza motywy buntu i pokory w kontekście rodzinnych relacji. Bohater filmu, Adam, jest młodym człowiekiem, który wraca do rodzinnego domu na Wigilię z Niemiec, gdzie pracuje, aby zebrać pieniądze na własne życie. Charakterystyczne jest jego zderzenie z rzeczywistością małomiasteczkowej Polski – miejscem pełnym ograniczeń, przeciw którym buntuje się wiele lat wcześniej. Relacje rodzinne w filmie są napięte, a Adam zmuszony jest podjąć decyzje dotyczące własnej przyszłości. Postawy buntu i pokory przejawiają się tu w różnych formach. Buntem Adama jest jego wyjazd za granicę oraz chęć wyrwania się z rodzinnych schematów, podczas gdy pokora objawia się w akceptowaniu rodzinnych zobowiązań i trudnych wyborach między osobistą wolnością a wsparciem najbliższych.

Z kolei film „Boże Ciało” Jana Komasy prezentuje historię młodego przestępcy, Daniela, który po opuszczeniu zakładu poprawczego trafia do małej miejscowości, gdzie przypadkowo zostaje przyjęty za nowego księdza. Motyw buntu jest tutaj wyjątkowo wyraźny – Daniel buntuje się zarówno przeciwko swojemu losowi, jak i społecznym normom, które skazały go na margines życia społecznego. Przejęcie roli „pseudo-kapłana” staje się jego sposobem na znalezienie nowej tożsamości i wpisanie się w życie wspólnoty, nawet jeśli jest to oparte na oszustwie. Pokora Daniela objawia się w dążeniu do odkupienia i chęci naprawy wyrządzonych krzywd. Chociaż zaczyna od buntu, jego wewnętrzna przemiana prowadzi go do zrozumienia odpowiedzialności oraz znaczenia prawdziwej pokory – zarówno wobec siebie, jak i innych ludzi.

Podsumowując, analiza motywów buntu i pokory w „Przedwiośniu”, „Lalce” oraz wspomnianych filmach ukazuje, że różne podejścia bohaterów do obu tych zjawisk mają głęboki wpływ na ich życie. Cezary Baryka i Stanisław Wokulski prezentują wewnętrzne i zewnętrzne konflikty, które definiują ich tożsamości i ostateczne wybory. Podobnie współczesne filmy „Cicha noc” oraz „Boże Ciało” pokazują, że bunt i pokora są uniwersalnymi motywami, które rezonują niezależnie od czasów i sytuacji społecznej. Każda z postaci, zarówno w literaturze, jak i w filmie, mierzy się z nieuchronnym wyborem między walką o siebie a uznaniem pewnych ograniczeń, co czyni te motywy tak fascynującymi oraz trwałymi w sztuce.