„Romantyk realizmu, chybiony pozytywista i Hamlet dzisiejszy” – trzy spojrzenia na postać Tomasza Judyma, bohatera „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.06.2024 o 12:18

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.06.2024 o 11:46

Stefan Żeromski, znany jako "sumienie polskiej literatury", stworzył w swojej powieści "Ludzie bezdomni" monumentalną postać lekarza Tomasza Judyma, która od lat fascynuje czytelników i krytyków literackich. Książka ta analizuje zawikłane problemy społeczne przełomu XIX i XX wieku, koncentrując się na biedzie, niesprawiedliwości społecznej, a także na roli jednostki w walce o lepsze warunki życia dla ogółu. Tomasz Judym, główny bohater powieści, jest niezwykle złożoną postacią, która, jak podkreśla Żeromski, oscyluje między trzema różnymi kierunkami – jest on romantykiem realizmu, chybionym pozytywistą oraz Hamletem dzisiejszym. Niniejsze wypracowanie ma na celu szczegółową analizę tych trzech perspektyw, pozwalając na pełniejsze zrozumienie postaci Judyma.

Romantyk realizmu

Tomasz Judym jako romantyk odzwierciedla postawy charakterystyczne dla literatury doby Młodej Polski. Jego idealizm jest nie do przełamania – odrzuca on wszelkie kompromisy, dąży do osiągnięcia wyższych celów za wszelką cenę. Jego desperackie poszukiwanie sensu życia i chęć niesienia pomocy biednym stanowią typowo romantyczne dążenie do ideałów. Judym wierzy w moc miłości i w to, że wytrwałość oraz poświęcenie mogą przynieść zamierzone cele. Jest pełen wewnętrznego buntu przeciwko społecznym normom, które widzi jako opresyjne i niesprawiedliwe.

Jednak postać Judyma zawiera także elementy realizmu. Jako lekarz, Judym stara się podejść do problemów społecznych w sposób pragmatyczny. Walczy o poprawę warunków higienicznych i zdrowotnych dla najuboższych warstw społecznych, co podkreśla jego realistyczne podejście do codziennych problemów. Organizuje odczyty lekarskie i angażuje się w życie społeczności w Cisach, stawiając na konkretne działania, które mogą przynieść mierzalne rezultaty. Walka, jaką podejmuje, jest codzienna i pełna trudności, które często przekraczają jego możliwości, co z kolei podkreśla realistyczny hart ducha i gotowość do stawiania czoła rzeczywistości.

Chybiony pozytywista

Judym zbieżny jest z ideałami pozytywistycznymi w swoim pragnieniu realizacji ich głównych haseł. Stara się poprawić warunki higieniczne i zdrowotne biedoty, co jest zgodne z ideą pracy organicznej. Swoje życie poświęca dla idei, co również odpowiada pozytywistycznemu paradygmatowi. Jednak Judyma można określić jako "chybionego pozytywistę", gdyż jego wysiłki kończą się niepowodzeniem. Powstaje pytanie: dlaczego?

Główne przyczyny niepowodzenia Judyma jako pozytywisty można zrozumieć, biorąc pod uwagę moment historyczny, w którym przyszło mu działać. Pozytywizm jako nurt społeczny już chylił się ku upadkowi, a Judymowi brakowało współpracowników, co znacząco osłabiało jego działania. Jego osamotnienie w walce, brak poparcia ze strony środowiska lekarskiego i chłodna reakcja społeczeństwa to konkretne przyczyny, które uniemożliwiały realizację pozytywistycznych ideałów.

Jednym z kluczowych momentów, wskazujących na "chybienie" pozytywizmu w Judymie, jest jego maksymalistyczne podejście i odrzucanie kompromisów. Przykładem może być zamknięcie szpitala w Cisach – zamiast działać dyplomatycznie, Judym preferował drastyczne rozwiązania, które miały współmiernie drastyczne skutki. Jego działania były naznaczone maksymalizmem, co uniemożliwiało znaleźć skuteczniejszy, aczkolwiek bardziej umiarkowany sposób realizacji celów.

Hamlet dzisiejszy

Judym, podobnie jak Hamlet, jest postacią tragiczną, skazaną na niepowodzenie. Rezygnuje z życia osobistego na rzecz wyższych celów, co prowadzi do rozbicia jego relacji osobistych i poczucia osamotnienia. Podobnie jak Hamlet, posiada filozoficzne podejście do życia i jest szczególnie wrażliwy na krzywdę innych. Jest rozdarty wewnętrznie, zmaga się z moralnymi dylematami i nieustannie kwestionuje sens własnych działań.

W sferze psychologicznej, Judym i Hamlet dzielą pewne cechy – wewnętrzne konflikty, poczucie nieprzystosowania i odmienność od otoczenia. Hamlet wzywający Ofelię do klasztoru jest porównywalny do Judyma, który odmawia sobie szczęścia osobistego w imię wyższych celów. Rozdarcie wewnętrzne, które cechuje obu bohaterów, wynika z ich głębokiej refleksji nad życiem i losem ludzkości.

Żeromski nadaje postaci Judyma wymiar heroiczny i jednocześnie tragiczny, co oddaje swoistą "przekorę" bohatera wobec otaczającej go rzeczywistości. Jego niezdolność do pełnego przystosowania się do świata jest zarówno jego słabością, jak i siłą, jak trafnie zauważa Fortynbras w wierszu Zbigniewa Herberta „Tren Fortynbrasa” - "Nie byłeś do życia". W kontekście Judyma, to zdanie podkreśla jego nieprzystosowanie jako pozytywną wartość, pokazując, że czasami niezłomność i gotowość do poświęceń mogą być najwyższą formą ludzkiej egzystencji.

Podsumowanie

Jego postać jest symbolem integracji ideałów i porażki, ukazując, że w walce o wyższy cel nie zawsze można liczyć na sukces. Jednocześnie, Judym pozostaje wzorem dla tych, którzy wierzą w wyższość postaw idealistycznych nad materialistycznymi, niezależnie od ich praktycznej realizacji.

Tomasz Judym, dzięki Żeromskiemu, pozostaje postacią aktualną i inspirującą, ucząc czytelników, że prawdziwa wartość leży w nieustannym dążeniu do ideałów, nawet w obliczu niepowodzeń. To sprawia, że jego postać nie tylko przetrwała próbę czasu, ale nadal znajduje odzwierciedlenie we współczesnej literaturze i życiu społecznym.

Bibliografia

---

Powyższa analiza ukazuje, jak złożona i wielowymiarowa jest postać Tomasza Judyma, twórczo uchwycona przez Żeromskiego. Oszacowanie bohatera z różnych perspektyw literackich pozwala lepiej zrozumieć nie tylko jego motywacje i działania, ale również kontekst historyczno-społeczny, w którym przyszło mu żyć i walczyć.