Wartości stałe a zmieniające się pod wpływem doświadczenia: Co decyduje o wyborze ważnych wartości w życiu człowieka?

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: wczoraj o 15:08

Każde społeczeństwo, każda jednostka mierzy wartości według własnych zasad. Wartości te, choć mogą być uznawane za stałe, często podlegają ewolucji w wyniku czynników zewnętrznych oraz indywidualnych doświadczeń. W kontekście literatury polskiej oraz światowej można dostrzec, jak heroiczne postaci literackie borykają się z wyborem wartości, które determinują ich postępowanie i kształtują charakter. Co zatem decyduje o wyborze takich wartości i jak to odzwierciedla się w literaturze?

Na przestrzeni wieków literatura ukazuje, że często kluczową rolę w kształtowaniu wartości odgrywają doświadczenia życiowe. W powieści "Lalka" Bolesława Prusa możemy zaobserwować, jak rozczarowania związane z miłością, karierą i społeczeństwem wpływają na wartości życiowe Stanisława Wokulskiego. Pochodząc z zamożnej rodziny kupieckiej, Wokulski początkowo wyznawał wartości związane z pracą, dążeniem do sukcesu materialnego oraz miłością do Izabeli Łęckiej. Jednak w wyniku zderzenia z brutalną rzeczywistością, w której pieniądz i pozycja społeczna nie gwarantują szczęścia ani satysfakcji, bohater zaczyna kwestionować swoje priorytety. Wychodząc z tego doświadczenia, Wokulski zaczyna dostrzegać wartość w altruizmie i pomocy innym, mimo początkowej fascynacji światem arystokracji. Jego doświadczenia pokazują, że choć niektóre wartości wydają się bezdyskusyjne, mogą one ewoluować pod wpływem życiowych prób i turbulencji.

Innym przykładem literackim, który rzuca światło na ten problem, jest postać Raskolnikowa z powieści Fiodora Dostojewskiego "Zbrodnia i kara". Początkowo Raskolnikow przyjmuje wartości oparte na idei ponadludzkiej jednostki, która ma prawo przekraczać ograniczenia moralne dla wyższych celów. Jest to dynamiczna przemiana, gdyż wcześniejsze przekonania Raskolnikowa są konfrontowane z rzeczywistością po popełnieniu zbrodni. Wewnętrzne rozterki i walka z poczuciem winy prowadzą do destabilizacji jego pierwotnego systemu wartości. Ostateczne uznanie winy i przyznanie się do niej staje się dla niego początkiem nowego etapu życia, gdzie wartości takie jak skrucha, odpowiedzialność i miłość zaczynają kształtować jego nowe "ja". Historia Raskolnikowa jest dowodem na to, jak dramatyczne doświadczenia mogą wpłynąć na diametralną zmianę wartości.

Z kolei w literaturze polskiej możemy sięgnąć po "Krzyżaków" Henryka Sienkiewicza, aby zrozumieć, w jaki sposób doświadczenia wojenne i patriotyczne wpływają na wartości jednostki. Zawisza Czarny jako symbol rycerskości i honoru początkowo kieruje się wartościami związanymi z lojalnością wobec króla i ojczyzny. To właśnie życie na polu bitwy oraz liczne konfrontacje z przeciwnikiem kształtują jego postawę wobec wartości, pokazując, że wierność wobec wartości narodowych i moralnych nie zmieniają się pomimo przeciwności. W tym przypadku doświadczenia wzmacniają pierwotne wartości bohatera, czyniąc go bardziej zdecydowanym w ich przestrzeganiu. Oznacza to, że pewne wartości mogą być trwałe, o ile jednostka jest w stanie świadomie je pielęgnować w obliczu prób.

Niemniej jednak nie tylko zderzenia z ekstremalnymi sytuacjami wpływają na kształtowanie wartości człowieka. Drobne, codzienne doświadczenia mogą mieć równie duże znaczenie. W "Chłopach" Władysława Reymonta obserwujemy zmiany w postrzeganiu wartości przez postać Jagny, która z pubudek uczuciowych i materialnych stopniowo odkrywa znaczenie wspólnotowości i odpowiedzialności wobec innych. Życie w społeczności, relacje z innymi ludźmi oraz rezultat wyborów dokonywanych każdego dnia prowadzą do przewartościowania wartości życiowych. Jagna, mimo że początkowo buntuje się przeciwko narzuconym tradycjom, w końcu zaczyna dostrzegać ich sens i znaczenie, podkreślając tym samym znaczenie adaptacji wartości do kontekstu życia jednostki.

Podsumowując, wybór ważnych wartości w życiu człowieka nie jest procesem jednorazowym ani statycznym. Determinują go zarówno głębokie, dramatyczne doświadczenia, jak i codzienne, prozaiczne wydarzenia, które razem wpływają na ewolucję systemu wartości jednostki. Literatura, ukazując postacie w różnych kontekstach życiowych, nie tylko ilustruje te procesy, ale także pozwala nam lepiej zrozumieć, jak wartości można pielęgnować i rozwijać w nieskończonej, dynamicznej dialektyce życia.