Co sprawia, że człowiek nie może w pełni decydować o własnym losie?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.02.2025 o 16:37

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 8.02.2025 o 13:57

Człowiek od wieków dążył do samorealizacji i autonomii w podejmowaniu decyzji dotyczących własnego życia. Współczesne filozofie wolności i liberalizmu podkreślają wagę indywidualizmu i samodzielnych wyborów. Niemniej jednak, zarówno literatura, jak i historia pełne są dowodów na to, że istnieją różnorodne czynniki ograniczające tę wolność. Warunki społeczne, dziedzictwo rodzinne, kontekst historyczny czy systemy polityczne – to tylko niektóre z elementów wpływających na możliwości decydowania o własnym losie. W poniższej rozprawce przedstawię kilka takich czynników, odwołując się do literatury, by pokazać, jak złożona jest ta kwestia.

Po pierwsze, często towarzystwo, w którym się wychowujemy, ma znaczący wpływ na nasze możliwości decydowania o sobie. Dobrym przykładem jest powieść „Lalka” Bolesława Prusa. Główny bohater, Stanisław Wokulski, choć wydaje się człowiekiem o niesamowitych zdolnościach i ambicjach, jest w dużym stopniu zdeterminowany przez swoje otoczenie społeczne. Jego aspiracje dołączenia do wyższej klasy społecznej oraz miłość do Izabeli Łęckiej prowadzą go na ścieżkę pełną wyzwań i rozczarowań. Choć Wokulski stara się samodzielnie pokierować swoim losem, wciąż trafia na bariery związane z przyjętymi normami społecznymi i układami towarzyskimi. Wokulski nie jest w stanie w pełni urzeczywistnić swoich marzeń, ponieważ jego działania są ograniczane przez strukturę społeczną, w której przyszło mu funkcjonować.

Kolejnym aspektem ograniczającym możliwość pełnego decydowania o własnym życiu jest dziedzictwo rodzinne. W „Chłopach” Władysława Reymonta obserwujemy losy Macieja Boryny oraz jego syna Antka. Konflikty rodzinne oraz konieczność dostosowania się do oczekiwań społeczności wiejskiej tworzą sieć zależności, z której trudno się wyzwolić. Antek Boryna, mimo swoich ambicji i pragnienia zmiany, wielokrotnie zmuszony jest do podporządkowania się tradycji i oczekiwaniom rodziny. Dziedzictwo rodzinne oraz ciągłość tradycji sprawiają, że próby niezależnego decydowania o życiu kończą się niepowodzeniem.

Znaczącym czynnikiem wpływającym na nasze decyzje jest również kontekst historyczny i polityczny, co doskonale ilustruje twórczość George'a Orwella, zwłaszcza w powieści „Rok 1984”. Przedstawiony w niej totalitarny system inwigilacji nie pozostawia jednostce żadnej swobody. Winston Smith – główny bohater powieści – żyje w rzeczywistości, gdzie państwo kontroluje każdą dziedzinę życia, a swoboda myśli i wybór są iluzoryczne. Orwell pokazuje, że w sytuacji ekstremalnej kontroli i manipulacji przez aparat państwowy, człowiek jest skutecznie pozbawiony możliwości samostanowienia. Pomimo prób rebelii, Winston ostatecznie zostaje złamany przez system, co dowodzi, że w takim kontekście decydowanie o własnym losie jest niemal niemożliwe.

Innym przykładem uwarunkowań politycznych ograniczających wolność jest „Dżuma” Alberta Camusa. Powieść pokazuje, jak epidemia może wpływać na społeczeństwo i jednostki, zmuszając ich do podejmowania decyzji w sytuacjach kryzysowych. Doktor Rieux oraz inni bohaterowie zmuszeni są do działania w ramach ograniczeń narzuconych przez epidemię, a ich zdolność do pełnego decydowania o działaniach jest znacznie ograniczona przez stan wyższej konieczności. Rieux, mimo że działa zgodnie z własnym sumieniem, ciągle musi brać pod uwagę zmienną i nieprzewidywalną rzeczywistość zewnętrzną.

Podsumowując, możliwość pełnego decydowania o własnym losie jest ograniczana przez wiele czynników, które wymykają się jednostkowej kontroli. Osobiste aspiracje i marzenia jednostki często muszą być konfrontowane z rzeczywistością społeczną, historyczną czy rodzinną. Literatura, dzięki swojej zdolności do eksploracji ludzkiej natury i kontekstów, w których człowiek funkcjonuje, dostarcza licznych przykładów na to, jak różnorodne są te ograniczenia. Ostatecznie, choć dążenie do wolności i autonomii jest fundamentalnym ludzkim pragnieniem, warto pamiętać o wpływie czynników zewnętrznych na nasze życie i decyzje.