Związki literatury z filozofią epok: pozytywizm, renesans, średniowiecze.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.12.2023 o 12:59

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 7.12.2023 o 17:25

Literatura od zawsze stanowiła lustro epok, w których powstawała. Jest ona nieodłącznym elementem kultury duchowej danej społeczności, pełniącym rolę ilustracji myśli, uczuć, wartości i dążeń. Przede wszystkim literatura związana jest ze swoim czasem, a przekaz, jaki niesie, nierozerwalnie spleciony jest z filozoficznymi nurtami tej epoki. Jednym z kluczowych przykładów, które doskonale oddają tę zależność, jest pozytywizm i wybitne dzieła literatury polskiej, takie jak "Lalka" Bolesława Prusa czy "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej.

Okres pozytywizmu obejmujący drugą połowę XIX wieku był nie tylko przewartościowaniem w dziedzinie filozofii, ale również przyczynił się do głębokich przemian w literaturze. Pozytywizm kładł nacisk na naukę i rozum jako podstawy poznawania świata, zatem literatura tego okresu zaczęła oddawać nowy sposób myślenia, koncentrując się na racjonalizmie i analizie społeczno-politycznej. Bolesław Prus w swojej "Lalce" ukazał cechy charakterystyczne dla epoki, takie jak bezwzględność postępu, kultura materialna czy zmienność moralna. Książka ta, przez wielu uznawana za jedno z najważniejszych osiągnięć literatury polskiej, stanowi znakomity przykład na to, jak literatura oddaje duch epoki, odwołując się do społecznych i politycznych spraw.

Kolejnym przykładem są dzieła renesansowe, które przypadają na XVI wiek i stanowiły okres odrodzenia kultury antycznej. Filozofia tego okresu kładła nacisk na rozwój nauki, humanizmu i wolności umysłowej. Literatura tego okresu była nasycona treściami filozoficznymi i moralnymi, które wyrażały zmieniający się sposób myślenia i wartości. Wybitnym przykładem jest twórczość Jana Kochanowskiego, a zwłaszcza treny. Treny, będące osobistymi refleksjami autora, poruszają tematykę życia, śmierci, miłości i cierpienia, stwarzając możliwość głębszego zrozumienia ludzkiego losu. Te utwory nie tylko odzwierciedlają doskonale ducha renesansu, ale również są głosem ówczesnej filozofii, ugruntowującej dążenie człowieka do samodoskonalenia i rozwoju intelektualnego.

Nie można jednak przejść obojętnie obok literatury średniowiecznej, która dominowała w okresie między V a XV wiekiem. Filozofia teologiczna odgrywała wówczas kluczową rolę, a literatura miała za zadanie przekazywać wartości religijne i moralne. W tym kontekście pojawiło się dzieło "Rozmowa Polikarpa ze Śmiercią", autorstwa nieznanego, tworzone na przełomie XIII i XIV wieku. Przedstawiając dialog filozoficzny, omawia ono mękę człowieka i problem jego śmiertelności. Refleksje nad sensami życia oraz wartościami etycznymi stanowiły istotną część twórczości tego czasu.

Przeanalizowanie powyższych przykładów ukazuje wyraźną tendencję, która polega na tym, że literatura jest nieodłącznie związana z panującym nurtem filozoficznym. Każda epoka wpływa na treść i formę dzieł literackich, przekazując odbiorcy jej wyjątkową atmosferę i ducha czasu. Literatura pozwala zbliżyć się do myśli i poglądów twórców, a także lepiej zrozumieć kontekst historyczny, w jakim powstawała. Daje to możliwość głębszej analizy procesów i zmian zachodzących w danej epoce, a także ich wpływu na literaturę i filozofię.