Czy człowiek naprawdę może być wolny, skoro jest uwięziony w systemie oczekiwań społecznych? "Lalka"

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 10.05.2025 o 17:17

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 10.03.2025 o 7:07

Wolność człowieka to temat, który od wieków fascynuje filozofów, pisarzy i myślicieli. W literaturze, pojęcie wolności jest niejednokrotnie analizowane w kontekście ograniczeń, jakie nakładają na jednostkę różnorodne systemy – społeczne, polityczne czy kulturowe. Zastanówmy się, czy człowiek rzeczywiście może być wolny, skoro wciąż tkwi w systemie oczekiwań społecznych. Rozważania tego problemu podejmę, odwołując się do "Lalki" Bolesława Prusa oraz do wybranych tekstów literackich.

"Lalka" Bolesława Prusa to powieść, która doskonale ukazuje, jak społeczne oczekiwania mogą determinować życie jednostki. Główny bohater, Stanisław Wokulski, jest przykładem człowieka, który mimo posiadania majątku i uznania społecznego, nie może osiągnąć pełni szczęścia i wolności. Wokulski ulega presji społecznej, pragnąc zdobyć miłość Izabeli Łęckiej, co wymaga od niego spełniania licznych norm i standardów klasy wyższej. Wokulski stara się dostosować do wyimaginowanego świata arystokracji, co prowadzi go do nieustannego konfliktu z samym sobą. Pomimo materialnego sukcesu, czuje się zniewolony przez oczekiwania społeczeństwa i własne ambicje, co prowadzi go ostatecznie do rozczarowania i frustracji.

Innym przykładem jest Ignacy Rzecki, bliski przyjaciel Wokulskiego, którego życie również jest podporządkowane społecznym oczekiwaniom. Rzecki, wierny ideałom bonapartowskim, żyje w ciągłym napięciu między własnymi marzeniami a rzeczywistością. Jego lojalność wobec tradycji i wiara w odrodzenie napoleońskiego ładu stają się rodzajem więzienia, w którym nie może odnaleźć prawdziwej wolności. Właśnie te społeczne i historyczne uwarunkowania powodują, że Rzecki, podobnie jak Wokulski, nie odnajduje prawdziwej wolności.

Również w innych utworach literackich możemy dostrzec, jak społeczne oczekiwania wpływają na jednostki. W "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza, bohaterowie są uwięzieni w pułapce formy, co oznacza podporządkowanie się społecznie akceptowanym normom i wzorcom zachowań. Józio, główny bohater, zostaje cofnięty do szkolnych lat, gdzie musi zmierzyć się z narzucanymi mu tożsamościami i ról, które są wynikiem oczekiwań innych. Proces ten jest metaforą zniewolenia człowieka przez stereotypy i społeczne schematy, które krępują jego prawdziwe jaźń.

Z kolei w literaturze współczesnej, w "Lot nad kukułczym gniazdem" Kena Keseya, główny bohater Randle McMurphy buntuje się przeciwko systemowi totalnej kontroli, symbolizowanemu przez szpital psychiatryczny. McMurphy próbuje wyzwolić swoich towarzyszy od społecznej izolacji i psychicznego zniewolenia, jakie narzucają im reguły placówki prowadzonej przez despotyczną siostrę Ratched. Mimo że jego walka kończy się tragicznie, McMurphy inspiruje innych pacjentów do poszukiwania własnej tożsamości i drogi do wolności, pokazując, że prawdziwa wolność wymaga buntu przeciwko narzucanym normom.

Omawiając temat wolności, nie można pominąć również filozoficznych refleksji na ten temat. Jean-Paul Sartre, przedstawiciel egzystencjalizmu, uważał, że człowiek jest "skazany na wolność", co oznacza, że choć może on być uwięziony w systemie społecznym, to ostatecznie to on sam decyduje o swoich wyborach i działaniach. W tym sensie wolność jest związana z odpowiedzialnością za podejmowane decyzje i świadomością konsekwencji. Mimo że Sartre dostrzega ograniczenia, jakie społeczeństwo nakłada na jednostkę, podkreśla, że prawdziwa wolność polega na świadomości własnej autonomii i podejmowaniu prób przekraczania narzuconych granic.

Podsumowując, literatura ukazuje, że człowiek, żyjąc w systemie oczekiwań społecznych, często boryka się z ograniczeniami, które utrudniają osiągnięcie pełnej wolności. Postacie literackie, takie jak Stanisław Wokulski, Józio czy Randle McMurphy, pokazują, że prawdziwa wolność jest trudna do osiągnięcia i wymaga odwagi do zmagania się z narzuconymi normami. Mimo to, jak wskazuje choćby myśl Sartre'a, wolność jest możliwa tylko wtedy, gdy człowiek jest gotów wziąć odpowiedzialność za własne życie i podejmować działania w imię autentyczności. Wolność w kontekście społecznym nie jest więc jedynie stanem bycia, ale procesem ciągłej walki o autonomię i samostanowienie.