Rola duchów, widm i zjaw w utworach literackich: Omówienie zagadnienia na podstawie „Wesela”.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 7.04.2025 o 17:53

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 31.03.2025 o 18:28

W literaturze polskiej duchy, widma i zjawy odgrywają niezwykle istotną rolę, będąc często elementem, który wprowadza tajemniczość, niesamowitość oraz budzi wiele refleksji na temat ludzkiej natury, historii czy egoizmu. Adam Mickiewicz w II części "Dziadów" przetarł szlaki dla tego typu motywów, zestawiając je z realiami polskiego społeczeństwa. Jednakże Stanisław Wyspiański w "Weselu" posunął się dalej, tworząc dzieło, w którym figura widma jest nie tylko symbolem, ale i ukrytym kluczem do zrozumienia narodowych problemów Polaków.

"Wesele" Wyspiańskiego, sztuka oparta na autentycznym wydarzeniu – weselu poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną – stanowi wyjątkowe połączenie codzienności z metafizyką. Jednym z najważniejszych elementów dramatu są pojawiające się w nim postacie fantastyczne, które nie tylko urozmaicają akcję, ale przede wszystkim pełnią funkcję swego rodzaju lustra, w którym odbijają się wnętrza bohaterów, ich pragnienia, obawy oraz rozczarowania.

Jednym z pierwszych widm, które pojawia się w "Weselu", jest postać Chochoła. Symbolika tej zjawiskowej postaci jest niezwykle bogata. Chochoł jest słomianą postacią, której obecność towarzyszy nieustannie gościom weselnym. Jest symbolem zimowego uśpienia, odrodzenia i nadziei na wiosenne przebudzenie. W kontekście narodowym Chochoł jest alegorią uśpienia Polski, która wciąż czeka na przebudzenie do aktywnego działania na rzecz niepodległości. Jego obecność sugeruje, że, mimo iż naród jest uśpiony, jest w nim potencjał do odrodzenia i zmiany.

Drugim ważnym duchem jest Hetman, który ukazuje się Panu Młodemu, reprezentując niechlubną przeszłość polskiej szlachty. Hetman to duch Franciszka Ksawerego Branickiego, jednego z twórców targowicy, który zdradził Polskę. Jest symbolem zdrad narodowych i przypomina o przeszłych błędach szlachty, które miały katastrofalne skutki dla Polski. Wyspiański nie tylko pokazuje tu, jak historia wpływa na teraźniejszość, ale również ostrzega przed jej powtarzaniem, jeśli nie wyciągnie się z niej odpowiednich wniosków.

Kolejnym duchem jest Rycerz, który pojawia się przed Poetą. Jest to nawiązanie do Zawiszy Czarnego, symbolu dawnej chwały rycerstwa i ideału waleczności. Rycerz jest symbolem przeszłości, która była pełna działania, męstwa i patriotyzmu. Jego obecność uświadamia Poecie, że współczesność, w której żyją, jest bardziej apatyczna i pasywna niż dawne czasy pełne heroicznych czynów.

Zjawą, która budzi szczególnie silne emocje, jest Wernyhora, legendarna postać z XVII wieku, znany jako wieszcz narodowy. Wernyhora ukazuje się Gospodarzowi, przekazując mu złotą róg i instrukcję do powstania narodowego. Jest on symbolem nadziei, przewodnictwa i wieszczby niepodległości. Jednak ten symboliczny plan ulega fiasku z powodu niedbalstwa i lekkomyślności chłopów, którzy gubią złoty róg – ponowna lekcja, iż spontaniczność, marzenia i plany nie wystarczą, by osiągnąć cel. Konieczne są rzeczywiste działania i odpowiedzialność.

Ostatnią znaczącą postacią fantastyczną jest Upiór, duch Jakuba Szeli, przywódcy krwawego powstania chłopskiego z 1846 roku. Pojawia się jako wyrzut sumienia dla Dziada, przypominając o krwawym konflikcie między szlachtą a chłopstwem. Upiór to uosobienie historycznych konfliktów klasowych, które nie zostały w pełni rozwiązane, a ich cień wciąż unosi się nad narodem.

Poprzez wprowadzenie do "Wesela" duchów, widm i zjaw, Wyspiański nie tylko buduje napięcie i atmosferę dzieła, ale przede wszystkim nadaje mu głębszy sens i wyraża skomplikowaną prawdę o polskim społeczeństwie. Fantastyczne postacie pełnią rolę sumienia narodowego, odsłaniając ukryte lęki, nadzieje i pragnienia bohaterów. Są one symbolami zarówno chwalebnej, jak i bolesnej przeszłości, przestrzegając przed popełnianiem dawnych błędów i podkreślając konieczność zjednoczenia i przebudzenia narodowego, by stawić czoła przyszłości.