Wesele" Stanisława Wyspiańskiego - wiadomości o lekturze

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 18.05.2024 o 22:56

Stanisław Wyspiański urodził się 15 stycznia 1869 roku w Krakowie i jest jednym z najbardziej znanych twórców polskiej literatury i sztuki. Wszechstronnie utalentowany, Wyspiański przejawiał swoje zdolności jako malarz, plastyk, dekorator wnętrz oraz dramaturg. Tworzył w czasach Młodej Polski, kiedy to sztuka była silnie nacechowana symbolizmem i impresjonizmem. Życie Wyspiańskiego, mimo jego nadzwyczajnego talentu, zakończyło się przedwcześnie w wieku 38 lat – zmarł w Krakowie w 1907 roku na chorobę weneryczną. W polskiej kulturze jest uznawany za wybitnego twórcę, który wniósł wiele nowych koncepcji teatralnych i znacząco wpłynął na rozwój polskiego dramatu.

"Wesele" to bez wątpienia najbardziej znane dzieło Wyspiańskiego, które przyniosło mu największą sławę. Jest to dramat symboliczno-wizyjny, który miał premierę w 1901 roku. Wyspiański w mistrzowski sposób połączył w nim wydarzenia rzeczywiste z elementami symbolizmu i mistycyzmu, co sprawia, że utwór ten jest jednym z najważniejszych dzieł literatury polskiej.

Geneza "Wesela" ma swe źródło w rzeczywistym wydarzeniu – weselu poety Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną, które odbyło się w listopadzie 1900 roku w chacie Tetmajerów w Bronowicach. Było to wydarzenie, które w owym czasie zyskało spory rozgłos ze względu na panującą "chłopomanię", czyli fascynację inteligencji miejskiej życiem i kulturą chłopską. W kontekście dziewiętnastowiecznych mezaliansów, zawieranie małżeństw między inteligencją a chłopstwem było zjawiskiem stosunkowo nowym i często wzbudzało kontrowersje. "Wesele" doskonale ukazuje spotkanie dwóch różnych warstw społecznych – krakowskiej elity i chłopów, jednocześnie obnażając istniejące między nimi różnice i konflikty.

Dramat jest podzielony na trzy akty, każdy z nich jest inny w swoim charakterze i nastroju. Akt I ma formę komedii realistycznej i przedstawia rozmowy weselników, które pokazują różnice społeczno-kulturowe między gośćmi. Akt II przynosi charakter symboliczny i wizyjny. Pojawiają się tu metafizyczne postacie ze snów i wizji, co wprowadza elementy mistycyzmu i liryzmu. Z kolei akt III przynosi dramatyczną kulminację wydarzeń, symbolicznie nawiązując do kondycji polskiego społeczeństwa oraz jego zdolności do działania.

Bohaterowie "Wesela" to zarówno postacie rzeczywiste, jak i pierwowzory literackie. Wśród nich znajdują się: Gospodarz (Włodzimierz Tetmajer), Gospodyni (Anna Mikołajczykówna), Poeta (Kazimierz Przerwa-Tetmajer), Dziennikarz (Rudolf Starzewski), Radczyni (Antonina Domańska) oraz kuzynki Rydla – Zosia, Maryna i Haneczka. Kluczową rolę odgrywają także postacie symboliczne takie jak Chochoł, Widmo, Stańczyk, Hetman, Rycerz Czarny, Upiór i Wernyhora, które wnoszą do utworu elementy fantastyki i głęboki symbolizm.

Analiza "Wesela" wymaga zrozumienia jego wielopoziomowej struktury. W Akcie I dominują rozmowy weselników i nasze zainteresowanie skupia się na różnicach społeczno-kulturowych między nimi. Przykładowo, rozmowa Czepca z Dziennikarzem o polityce, Zosi i Haneczki z ludem oraz Panem Młodym i Panną Młodą to symboliczne przedstawienie różnic społecznych. Z kolei debaty artystów na temat sztuki oraz dyskusja Żyda z Panem Młodym o chłopomanii wskazują na zawirowania historyczne i społeczne tamtych czasów.

W Akcie II pojawiają się zjawy ukazujące się poszczególnym gościom weselnym: Widmo dla Marysi, Stańczyk dla Dziennikarza, Rycerz Czarny dla Poety, Hetman dla Pana Młodego, Upiór dla Dziada oraz Wernyhora dla Gospodarza. Każda z tych postaci wnosi do utworu warstwę symboliczną, pokazując wewnętrzne konflikty i historyczne dylematy postaci.

Akt III przynosi kulminację dramatu: oczekiwanie na powstańców, dialogi podkreślające niezdolność do czynu oraz symboliczne zgubienie złotego rogu przez Jaśka. Chocholi taniec na końcu dramatu to głęboko symboliczny obraz uśpionego narodu, który nie jest zdolny do podjęcia działania, a jednocześnie jest przypomnieniem zmiennego losu narodowego z nadzieją na odrodzenie.

Analizując "Wesele", warto zwrócić uwagę na jego symbolikę i motywy. Społeczność polska ukazana przez Wyspiańskiego składa się z dwóch głównych grup: chłopów, którzy są pełni sił i chęci do walki, ale brak im przywództwa, oraz inteligencji, która tonie w marazmie i powierzchownej fascynacji wiejskim życiem. Powszechny konflikt między nimi wynika z powierzchownego zainteresowania inteligencji chłopstwem, które nie dostrzega prawdziwych trudów i pracy chłopów. Weselna atmosfera staje się tu symbolem tego, jak powierzchowne były relacje między tymi dwiema warstwami społecznymi.

Dramat "Wesele" jest także przykładem wpływu nurtów Młodej Polski, takich jak symbolizm i impresjonizm. Wyspiański w swoim dziele nawiązuje również do romantyzmu, czerpiąc inspiracje z dzieł takich jak "Dziady" Adama Mickiewicza czy "Sen srebrny Salomei" Juliusza Słowackiego. Obecne są także elementy mistycyzmu, fantastyki i ludowości, które stanowią nawiązanie do problemów twórców romantyzmu i fascynację folklorem.

"Wesele" niesie ze sobą przesłanie uniwersalne, które można odczytywać jako wezwanie do walki i zjednoczenia narodu, a także jako przestrogę przed narodową niezdolnością do działania. Problemy społeczne ukazane przez Wyspiańskiego są wciąż aktualne, co czyni "Wesele" dziełem trwałym i ważnym dla naszej tożsamości narodowej.

Podsumowując, "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego to arcydzieło polskiej literatury, które ukazuje podzieloną społeczność polską, głębokie symboliczne rozważania i wezwanie do narodowej jedności. Wyspiański jako twórca narodowych dramatów wprowadził nowe koncepcje teatralne, które znacząco wpłynęły na naszą kulturę i świadomość narodową. "Wesele" pozostaje zatem ważną lekcją historii i przestrogą dla przyszłych pokoleń, podkreślając konieczność jedności narodowej i zachowania pamięci o trudnych czasach.