Rozważ, jakie funkcje pełniła i jakie chciała pełnić literatura polska czasu zaborów. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Stanisława Przybyszewskiego.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 12.12.2023 o 10:09

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 12.12.2023 o 10:02

Literatura jest zwierciadłem, w którym odbijają się czas, dusza narodu oraz jego przeżycia historyczne. W dobie zaborów, sztuka słowa nabrała szczególne znaczenie, stając się nie tylko środkiem wyrazu artystycznego, ale także narzędziem walki o zachowanie tożsamości, kultury i języka polskiego. Stanisław Przybyszewski w swoich dziełach eksponował problematykę bólu, cierpienia i wyobcowania, które były przeżyciami wszechobecnymi w życiu społeczeństwa pod zaborami.

Literatura w czasach zaborów pełniła przede wszystkim funkcję narodowo-wyzwoleńczą. Pisarze i poeci tak jak Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki czy Józef Ignacy Kraszewski często wykorzystywali swoje dzieła jako formę protestu politycznego i podtrzymania nadziei na odzyskanie niepodległości. Mickiewicz w "Panu Tadeuszu" tworzy rys historyczny oraz wysławia uroki polskiego krajobrazu, co jest metaforycznym tęsknotem za straconą ojczyzną. Dzieła te pełniły zatem zarówno funkcję edukacyjną, przypominając młodej generacji o bogatej historii Polski, jak i mobilizującą, podtrzymującą ducha walki i nadziei na lepszą przyszłość.

Drugą istotną funkcją literatury polskiej czasów zaborów była funkcja uświadamiająca i propagująca wartości patriotyczne, moralne i etyczne. Pisarze starali się wdrażać obywateli w idee wolnościowe, uświadamiając o przeszłości, ale i kształtując postawy godne naśladowania. "Nie-Boska komedia" Zygmunta Krasińskiego pełni więc zarówno rolę ostrzeżenia przed wynaturzeniami rewolucyjnego zrywu, jak i głębokiej refleksji nad humanistycznymi wartościami, które powinny przyświecać spójnej i zjednoczonej pracy na rzecz ojczyzny.

Po trzecie, literatura stawała się rzecznikiem dusz ludzkich, wyrażając ich uczucia, pragnienia, a nawet służąc jako forma eskapizmu. W obliczu braku wolności i świadczonej przemocy, poezja czy proza stawały się ujściem dla skumulowanych emocji, życiowych zmaganiach czy wyrazem poszukiwania sensu. Twórcy jak Przybyszewski w "Confiteorze" malują nierzadko mroczny obraz ludzkiej egzystencji, zadając pytania o naturę zła, ból bytu i rolę jednostki w świecie osaczonego przez zewnętrzny chaos i wewnętrzne demony.

Wreszcie, nie można pomijać również funkcji estetycznej i rozrywkowej literatury. Utwory poetyckie, powieści historyczne czy dramaty były formą rozrywki w czasie, gdy dostęp do kultury był ograniczony przez represyjną politykę zaborców. Szczególną rolę w tej sferze odgrywała niedoceniona często literatura popularna, zapewniająca rozrywkę i odskocznię od ponurej codzienności.

Podsumowując, literatura polska okresu zaborów to zjawisko wyjątkowo wielowarstwowe, pełniące wiele ważnych funkcji. Była wyrazem ducha czasu, dokumentem historii, a także narzędziem walki o tożsamość narodu i jego przetrwanie. Z czasem, choć niejednokrotnie cenzurowana lub tłumiona, stawała się symbolem niezłomności i trwania w obliczu przeciwności – testamentem wytrwałości polskiego ducha.