Krótka rozprawka na temat „Czy Świdrygajłow i Raskolnikow to dwie drogi tego samego człowieka?” Odniesienie do pytania na podstawie lektury „Zbrodnia i kara” oraz dwóch wybranych kontekstów z książek szkolnych.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.01.2026 o 15:53

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 31.05.2025 o 11:45

Fiodor Dostojewski w swojej powieści "Zbrodnia i kara" przedstawia postaci Rodiona Raskolnikowa i Arkadiusza Swidrygajłowa jako dwie skrajnie różne interpretacje ludzkiej natury wobec popełnionego przestępstwa i jego konsekwencji. Obaj bohaterowie podejmują działania, które sprzeciwiają się normom społecznym, ale ich motywacje, przemyślenia i reakcje na te czyny różnią się w zasadniczy sposób. Czy mogą być uznane za dwie drogi tego samego człowieka? By odpowiedzieć na to pytanie, warto przyjrzeć się zarówno "Zbrodni i karze", jak i dwóm innym utworom literackim, które także eksplorują podobne tematy moralne i psychologiczne - "Makbet" Williama Szekspira oraz "Ojciec Goriot" Honoré de Balzaca.

W "Zbrodni i karze" Dostojewski kreuje Raskolnikowa jako inteligentnego młodzieńca, który dokonuje morderstwa lichwiarki Alony Iwanowny i jej siostry Lizawiety, kierując się tezą, iż ludzkość dzieli się na jednostki "zwykłe" i "nadludzkie". Raskolnikow ufa, że może przekształcić otaczający go świat na podstawie tej filozofii, a jego zbrodnia jest próbą przetestowania tej teorii. Jednak rzeczywistość okazuje się bardziej skomplikowana, a Raskolnikow zostaje uwikłany w grę z własnym sumieniem, która prowadzi go do stopniowego upadku. Jego wewnętrzne rozterki i fizyczne cierpienie są dowodem na to, że zbrodnia ta nie może zostać usprawiedliwiona, a jego nadzieje na spełnienie użyteczności społecznej jego czynu legną w gruzach.

Z kolei Swidrygajłow to postać, która w sposób niemal cyniczny akceptuje swoje niemoralne postępowanie. W przeciwieństwie do Raskolnikowa, Swidrygajłow wydaje się nie odczuwać wyrzutów sumienia z powodu swoich działań, w tym złamania moralności i norm społecznych. Jego decyzje są raczej podyktowane chęcią zaspokojenia osobistych pragnień i korzyści. Swidrygajłow jest postacią, która funkcjonuje na marginesie społeczeństwa i której los kończy się tragicznie przez samobójstwo. W ten sposób Dostojewski pokazuje, że brak moralnej refleksji nad swoimi czynami może prowadzić do całkowitej izolacji i samozniszczenia.

Zarówno Raskolnikow, jak i Swidrygajłow przedstawiani są jako indywidualności walczące z wewnętrznymi demonami, ale ich drogi do ostatecznego upadku są różne. Raskolnikow szuka odkupienia przez ostateczne przyznanie się do winy i wyrażenie skruchy, podczas gdy Swidrygajłow wybiera ostateczne rozwiązanie w postaci samobójczej śmierci, widząc swoją sytuację jako beznadziejną.

Podobne motywy odnajdujemy w "Makbecie" Szekspira, gdzie tytułowy bohater również zmaga się z konsekwencjami swojego czynu, popełniając morderstwo z przesłanek ambicjonalnych. Makbet, przekonany przez proroctwo Trzech Wiedźm i podpuszczony przez Lady Makbet, morduje króla Duncana, aby zdobyć tron Szkocji. Jednak podobnie jak w przypadku Raskolnikowa, jego zbrodnia prowadzi do moralnej i psychicznej degrengolady. Makbet, podobnie do Raskolnikowa, doświadcza wewnętrznego rozdarcia, niepokoju i paranoi, które ostatecznie doprowadzają go do katastrofy. Obaj bohaterowie ilustrują, jak początkowe złudzenie mocy i kontroli przemienia się w utratę tożsamości i sensu życia.

Innym interesującym kontekstem jest "Ojciec Goriot" Honoré de Balzaca, w którym tytułowy bohater, będący uosobieniem ojcowskiego oddania, zostaje wykorzystany przez własne córki, które pozbawione są moralnych zahamowań. Choć nie podejmują działań o skali występków Raskolnikowa czy Swidrygajłowa, ich moralna dekadencja prowadzi do tragedii Ojcza Goriot, który umiera opuszczony i zrujnowany emocjonalnie. Ich okrucieństwo i egoizm kontrastują z autodestrukcją swidrygajłowską, a także z wewnętrzną walką Raskolnikowa.

Reasumując, Raskolnikow i Swidrygajłow to dwie drogi tego samego człowieka w tym sensie, że obaj reprezentują możliwe ścieżki będące wynikiem nieprzestrzegania powszechnie obowiązujących zasad etycznych. Oba wątki narracyjne ilustrują, jak skomplikowane mogą być ludzkie działania, gdy zrozumienie moralności zostaje zrelatywizowane. Dzięki porównaniu z postaciami z "Makbeta" i "Ojca Goriot" widzimy, że bez względu na czas i miejsce, człowiek staje przed wyborem, który może zdeterminować jego los na zawsze, a odkupienie nie zawsze jest możliwe.