Literatura dwudziestolecia międzywojennego: Analiza "Przedwiośnia" S. Żeromskiego i "Ferdydurke" W. Gombrowicza

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.10.2025 o 20:02

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 27.09.2025 o 13:05

Literatura dwudziestolecia międzywojennego to okres niezwykle dynamiczny i burzliwy, zarówno ze względu na kontekst historyczny, jak i na nowe prądy literackie, które zdominowały ówczesną twórczość. W Polsce twórczość ta przede wszystkim oddziaływała na rozwój myśli intelektualnej i literackiej, próbując radzić sobie z chaosem i zderzeniem nowoczesności z tradycją. Dwa znaczące dzieła tego okresu to "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego oraz "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza. Obydwa utwory podejmują kluczowe dla człowieka tematy: poszukiwanie tożsamości, trudności w odnalezieniu swojego miejsca w świecie oraz zderzenie marzeń z twardą rzeczywistością.

Akcja "Przedwiośnia" osadzona jest w kontekście odradzającej się po zaborach Polski, co nadaje powieści Żeromskiego wyjątkowe znaczenie. Głównym bohaterem jest Cezary Baryka, młody człowiek, który po powrocie z Baku stara się znaleźć swoje miejsce w odradzającym się kraju. Cezary jest rozdarty pomiędzy wizją szklanych domów, opowiedzianą mu przez ojca, a szarą rzeczywistością, z którą się zderza. Wizja ta symbolizuje marzenia o idealnym, nowoczesnym społeczeństwie, gdzie technologia i postęp zapewnią ludziom lepsze życie. Jednakże rzeczywistość okazuje się znacznie bardziej brutalna – Polska, do której wraca, jest krajem pełnym problemów, nierówności społecznych i trudności gospodarczych.

Cezary w "Przedwiośniu" jest idealistą, który zderza się z realnym światem pełnym niesprawiedliwości. Jego rozczarowanie wynika nie tylko z niespełnionych marzeń o szklanych domach, ale także z zetknięcia się z ludźmi, którzy myślą jedynie o własnych korzyściach, zamiast o wspólnym dobru. Żeromski obnaża tutaj brutalną prawdę o rzeczywistości społeczno-politycznej kraju, który dopiero co odzyskał niepodległość. Przez postać Cezarego Baryki autor pokazuje, jak trudne jest pogodzenie młodzieńczego entuzjazmu z pragmatyzmem życia dorosłego. Cezary miota się między różnymi ideologiami, próbując znaleźć swoje miejsce w świecie, co doskonale odzwierciedla ówczesne społeczne rozterki i niepokoje.

Podobny problem tożsamości i poszukiwania własnego miejsca w świecie porusza Witold Gombrowicz w "Ferdydurke". Powieść ta jest satyrą na społeczeństwo międzywojenne, obnażającą absurdy edukacji i konwenansów społecznych. Główny bohater, Józio Kowalski, zostaje przymuszony do powrotu do szkoły przez tajemniczego profesora Pimkę, co jest metaforą uwstecznienia i infantylizacji jednostki przez zewnętrzne siły. Gombrowicz ukazuje, jak trudno jest zachować indywidualność w społeczeństwie zmuszającym ludzi do przyjmowania ustalonych ról i masek.

Józio, podobnie jak Cezary, ma trudności z odnalezieniem własnej tożsamości w świecie pełnym hipokryzji i narzuconych ról społecznych. Jego próby buntu i ucieczki są próbą wyzwolenia się spod hegemonii narzuconych norm i schematów myślenia. Symbolika "upupienia" w "Ferdydurke" ukazuje, jak społeczeństwo kontroluje i formuje jednostkę według własnych potrzeb, pozbawiając ją indywidualności i autentyczności. Przez groteskową opowieść, Gombrowicz krytykuje zarówno system edukacyjny, jak i mechanizmy tworzenia tożsamości, co jest uniwersalnym problemem nie tylko dwudziestolecia międzywojennego, ale również późniejszych czasów.

Zarówno "Przedwiośnie", jak i "Ferdydurke" podejmują temat poszukiwania własnej tożsamości i miejsca w świecie pełnym chaosu. Bohaterowie tych powieści są zmuszeni do konfrontacji z brutalną rzeczywistością, która często nie spełnia ich oczekiwań i marzeń. Cezary Baryka i Józio Kowalski stają się symbolami młodego pokolenia, które musi zmierzyć się z problemami i wyzwaniami epoki.

Oba utwory, mimo różnic stylistycznych i tematycznych, poruszają fundamentalne pytania o znaczenie wolności, indywidualności i przynależności. Żeromski i Gombrowicz ukazują, jak trudno jest zachować swoją tożsamość w świecie pełnym sprzeczności i narzuconych norm. Te uniwersalne problemy, ukazane w kontekście dwudziestolecia międzywojennego, wciąż pozostają aktualne, przypominając o nieustającej walce człowieka z rzeczywistością i społecznymi ograniczeniami.

Literatura dwudziestolecia międzywojennego, poprzez dzieła takie jak "Przedwiośnie" i "Ferdydurke", skłania do refleksji nad kondycją człowieka i jego miejscem w świecie. Obie książki ukazują, jak skomplikowane i trudne bywają procesy kształtowania tożsamości oraz próbują odpowiedzieć na pytanie, co tak naprawdę oznacza być sobą w społeczeństwie pełnym sprzeczności.