Czy człowiek decyduje samodzielnie o swoim losie? Analiza na podstawie "Ferdydurke".

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 4.10.2025 o 20:49

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 2.10.2025 o 20:08

Człowiek od wieków zastanawia się nad tym, czy ma pełną kontrolę nad swoim losem, czy też jest zdominowany przez zewnętrzne, nieuchronne siły, które kształtują jego życie. Witold Gombrowicz w swojej powieści „Ferdydurke” ukazuje ten problem za pomocą alegorycznej historii Józia Kowalskiego, młodego mężczyzny, który zmaga się z otaczającą go rzeczywistością pełną form i narzuconych schematów. Analizując tę powieść, można rozważyć, na ile człowiek jest w stanie sam decydować o swoim losie, a na ile jest poddawany wpływom zewnętrznym.

Józio, główny bohater „Ferdydurke”, zostaje wbrew własnej woli cofnięty do czasów gimnazjalnych przez profesora Pimkę. Władza profesora nad Józiem to symbol narzuconych form i schematów społecznych, którym jednostka musi się podporządkować. Już na początku powieści Józio staje przed wyzwaniem walki z rzeczywistością, która go otacza, ale jego próby wyzwolenia się z pułapki form są z góry skazane na niepowodzenie. Profesor Pimko, wysyłając Józia do szkoły, wprowadza go w świat pełen infantylizacji i pozorów dorosłości, które są nieodłącznym elementem społeczeństwa. Józio nie może samodzielnie decydować o swoim życiu, ponieważ jest uwięziony w siatce społecznych oczekiwań.

Klimat szkoły, do której trafia Józio, to kolejny przykład sił zewnętrznych wpływających na indywidualną wolność bohatera. Szkoła jest miejscem, gdzie młodzież jest tresowana do przyjmowania określonych postaw i ról. Proces „upupiania”, jak to określa Gombrowicz, polega na odbieraniu młodym ludziom ich indywidualności i podporządkowywaniu ich bezsensownym regułom. Wyraźnie widać, że Józio nie ma wpływu na swoją sytuację — musi przystosować się do narzuconych schematów i ról, których absurdalność dostrzega, ale nie potrafi się im skutecznie przeciwstawić.

Bunt Józia przeciwko narzuconym formom wyraża się także w jego kontaktach z innymi postaciami w powieści. Przykładowo, relacja Józia z Miętusem, jednym z uczniów, jest pełna napięcia wynikającego z walki o autentyczność i wolność. Miętus zbuntowany przeciwko sztuczności i konformizmowi szkoły stara się złamać mechanizmy „gęby” i „upychania”. Próby te jednak kończą się chaosem i niepowodzeniem, co sugeruje, że jednostka nie jest w stanie samodzielnie kontrolować swojego losu w świecie zdominowanym przez formy. Józio, mimo że stara się iść za przykładem Miętusa, również nie znajduje sposobu na prawdziwe wyzwolenie się spod wpływu otaczającego go społeczeństwa.

Innym ważnym symbolem w „Ferdydurke” jest relacja Józia z rodziną Młodziaków, do której trafia w kolejnych etapach swojej podróży. Rodzina Młodziaków reprezentuje nowoczesne, postępowe podejście do życia, ale w rzeczywistości są oni równie schematyczni i zmanipulowani formami jak reszta społeczeństwa. Młodziakowie, starając się być nowocześni i wyzwoleni, popadają w paradoks narzucania nowych form i ról, które są równie uciążliwe jak te tradycyjne. Józio, choć fascynuje się nowoczesnością i postępem, szybko odkrywa, że również tutaj nie ma miejsca na prawdziwą wolność i autonomię jednostki.

Kluczowym aspektem „Ferdydurke” jest to, że Gombrowicz ukazuje nieustanne zmagania jednostki z formą jako element nieodłączny ludzkiego bytowania. W powieści każda próba zerwania z formami kończy się powstaniem nowych. Józio, mimo swoich usiłowań, zdaje się być ciągle uwięziony w świecie, w którym formy i oczekiwania społeczne determinują jego życie. Gombrowicz sugeruje, że człowiek, choćby nie wiem jak się starał, nie jest w stanie uwolnić się od wpływów zewnętrznych, ponieważ są one integralną częścią ludzkiego doświadczenia.

Podsumowując, analizując „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza, można dojść do wniosku, że człowiek nie jest w pełni w stanie samodzielnie decydować o swoim losie. Jest on nieustannie podporządkowany wpływom zewnętrznym i społecznym formom, które kształtują jego życie i wybory. Józio, symbol nieustannej walki o autentyczność i wyzwolenie od narzuconych schematów, pokazuje, że w świecie zdominowanym przez formy jednostka ma ograniczoną możliwość decydowania o swoim losie. Pytanie o autonomię jednostki pozostaje otwarte, a Gombrowicz ukazuje skomplikowaną rzeczywistość, w której człowiek musi balansować pomiędzy pragnieniem wolności a nieuniknionym wpływem społecznych form.