Różne postawy człowieka wobec zła na podstawie lektur: Dżuma, Zbrodnia i kara oraz wybranej lektury obowiązkowej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.11.2025 o 9:16

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 1.11.2025 o 21:32

Albert Camus w swoim dziele "Dżuma" opowiada o fikcyjnej zarazie, która nawiedza miasto Oran. Możemy jednak interpretować tę powieść na różne sposoby – zarówno jako opowieść o literalnej epidemii, jak i moralnej dżumie, która symbolizuje szerzące się zło. Camus, poprzez tę parabolę, ukazuje nam różnorodne postawy ludzkie wobec zła. To zło, które może przybierać formy zarówno fizyczne, jak i duchowe, moralne, stanowi ważny element literatury również innych epok. Autorzy tacy jak Fiodor Dostojewski czy Maria Krüger także badają, jak człowiek reaguje na zło i jak jego postawa wpływa na otaczający świat. W niniejszej pracy przyjrzymy się różnym postawom wobec zła na przykładzie obowiązkowych lektur: "Dżumy" Camusa, "Zbrodni i kary" Dostojewskiego oraz baśniowego opowiadania "Król Błazen" Marii Krüger. Celem jest zrozumienie, jak różne podejścia do problemu zła mogą nam pomóc lepiej radzić sobie z nim w naszym życiu.

"Dżuma" Camusa jako parabola

Narracja i uporządkowanie

Powieść "Dżuma" została napisana stylem, który można określić jako uporządkowany, niemalże naukowy. Narracja jest spójna, a wydarzenia są opisywane z kronikarską precyzją. Dr Bernard Rieux, główny bohater i jednocześnie narrator, stara się przedstawiać fakty obiektywnie, bez zbędnych ozdobników czy emocjonalnych wybuchów. To uporządkowanie służy dualistycznej funkcji powieści, przez co czytelnik może interpretować "Dżumę" zarówno dosłownie, jak i metaforycznie.

Stosunek do moralnego zła

Camus postrzega dżumę nie tylko jako zarazę, ale także jako symbol szerzącego się zła w społeczeństwie. Choroba symbolizuje coś więcej niż fizyczne zagrożenie – jest metaforą moralnej zgnilizny, która może nawiedzić każdą społeczność. Rieux, Tarrou i inni bohaterowie muszą stawić czoła tej dżumie, zarówno w aspekcie literalnym, jak i moralnym. To sprawia, że powieść może być odczytywana na dwóch poziomach: jako kronika epidemii i jako parabolę o ludzkiej kondycji.

Literackie środki wyrazu

Camus używa prostoty i klarowności w opisie wydarzeń, co podkreśla uniwersalność i ważność przekazu. Prostota języka oraz precyzja opisów sprawiają, że "Dżuma" staje się nie tylko opowieścią o zarazie, ale i o uniwersalnych wartościach. Uniwersalność tej formy literackiej pozwala czytelnikom różnych czasów i kręgów kulturowych odnaleźć własne znaczenia i nauki płynące z lektury. Dżuma, jako parabola, ukazuje, że zło może przybrać różnorodne formy, a nasze postawy względem niego są kluczowe.

Analiza postaci z "Dżumy"

Działalność dr. Rieux

Dr Bernard Rieux jest jednym z głównych bohaterów powieści i uosabia postawę czynnego oporu wobec zła. Jako lekarz, mimo osobistych tragedii i zmęczenia, oddaje się bez reszty walce z zarazą. Rieux to osoba, która nie szuka heroizmu ani chwały, lecz angażuje się w walkę, ponieważ czuje, że to jego obowiązek. Jego aktywność jest pełna poświęcenia i determinacji, co sprawia, że staje się przykładem, jak należy postępować wobec zła. Jego cytat: "Przede wszystkim nie będę go kochał" z zarazy wskazuje na brak emocjonalnego związku z złem, które traktuje jako coś, co należy zwalczyć, a nie jako coś, co można tolerować.

Jan Tarrou

Jan Tarrou to postać, która również aktywnie przeciwstawia się złu. Tarrou, dzięki swojemu doświadczeniu i filozoficznym podejściom, zakłada grupy sanitarną, aby efektywnie walczyć z chorobą. Jest to człowiek głęboko filozoficzny, którego refleksje sięgają głębiej niż zwykłe działanie. Jego cytat: "chodzi o to, by nie być dżumą" można rozumieć jako wskazówkę, że każdy powinien unikać stawania się częścią zła, niezależnie od okoliczności.

Joseph Grant

Joseph Grant, mimo braku umiejętności medycznych, także angażuje się w walkę z dżumą. Jest to postać przedstawiona jako grafik miejski, który mimo swoich fizycznych ograniczeń, stara się pomóc jak tylko może. Symbolizuje on wszystkie te osoby, które, mimo iż nie mają specjalistycznej wiedzy ani umiejętności, są gotowe do pomocy. Grant pokazuje, że każdy może przyczynić się do walki ze złem, niezależnie od swoich zdolności.

Raymond Rambert

Raymond Rambert na początku powieści postępuje egoistycznie. Jako reporter z Paryża, początkowo próbuje uciec z miasta, aby uniknąć zagrożenia. Jednak zmienia się jego postawa, gdy decyduje się pozostać i walczyć z innymi. Ten jego wewnętrzny konflikt między egoizmem a altruizmem jest symbolicznym obrazem trudnych decyzji, jakie musimy podejmować, gdy stajemy twarzą w twarz ze złem. Rambert pokazuje, że nawet ci, którzy na początku wybierają drogę ucieczki, mogą dojść do wniosku, że walka z złem jest ich obowiązkiem.

Kontrast postaw w "Dżumie"

Postawy sprzyjające złu

W "Dżumie" Camusa możemy również dostrzec postawy sprzyjające złu. Jednym z najważniejszych przykładów takiej postawy jest doktor Cottard, który czerpie zyski z cierpienia innych. Jego cyniczne spojrzenie na sytuację oraz chęć wykorzystania nieszczęścia innych ludzi dla własnych korzyści jest przykładem cynizmu i chciwości. Cottard uosabia ludzi, którzy w obliczu zła wybierają drogę egoistycznych korzyści, zamiast walki po stronie dobra.

Tchórzostwo i ignorancja

Innym przykładem postaw sprzyjających złu są zachowania komendanta sierżanta oraz świadka linczu. Komendant sierżant okazuje tchórzostwo, nie podejmując kroków, które mogłyby pomóc miastu. Świadek linczu ignoruje cierpienie innych, co symbolicznie pokazuje, jak ignorancja i apatia mogą sprzyjać szerzeniu się zła. Jest to również istotny element, który Camus chciał ukazać – zło może triumfować tam, gdzie ludzie są obojętni i nie podejmują działań.

"Zbrodnia i kara" Dostojewskiego jako studium moralności

Motyw "Malum in se"

W "Zbrodni i karze" Fiodora Dostojewskiego centralnym motywem jest zło jako takie, bez usprawiedliwienia. Raskolnikow, główny bohater, zmagający się z moralnym dylematem, popełnia zbrodnię z myślą o wyższych celach. Jednak jego wewnętrzna walka i cierpienia psychiczne odkrywają, że zło nie może być usprawiedliwione żadnymi ideami. Dostojewski ukazuje, że zło jest złem samo w sobie, niezależnie od kontekstów czy motywacji, które mogą go usprawiedliwiać w naszych oczach.

Postawy wobec zła

Dostojewski przedstawia różne reakcje na zbrodnię Raskolnikowa. Bohaterowie tacy jak Sonia czy Dunią starają się zrozumieć i współczuć Raskolnikowowi, choć nie aprobują jego czynów. Z drugiej strony, postawy społeczeństwa wobec Raskolnikowa są pełne pogardy i odrzucenia. To pokazuje, jak różne mogą być reakcje na popełnione zło, i jak społeczna ocena może ciążyć nad jednostką, która zbłądziła. Dostojewski wielokrotnie podkreśla, że żadna idea nie może być ważniejsza od największej wartości, jaką jest człowiek.

Filozofia nihilizmu

Postać Raskolnikowa reprezentuje nihilistyczne przekonanie, że człowiek ma prawo przekraczać granice moralne, jeśli tylko jest przekonany o swojej wyższości. Jednak jego upadek jest dowodem na to, że żadna idea nie jest wyższa od wartości człowieka. Dostojewski zdecydowanie stawia tezę, że nihilizm prowadzi do moralnego i duchowego upadku, a przekraczanie granic moralnych jest nie do usprawiedliwienia. Raskolnikow, mimo swojego buntu przeciwko społecznym normom, ostatecznie odkrywa, że nie może uciec od własnego sumienia.

Postawa wobec zła w "Król Błazen" Marii Krüger

Symbolika i fabuła

"Król Błazen" Marii Krüger to baśniowe opowiadanie, które ukazuje starcie dobra i zła w sposób symboliczny. Królestwo, którym rządzi tytułowy Król, jest miejscem pełnym intryg i moralnych dylematów. Przewodnia symbolika walki dobra ze złem jest tu przedstawiona w sposób efektowny i zrozumiały dla czytelnika. Błazen, który na pierwszy rzut oka wydaje się postacią nieistotną, staje się katalizatorem zmian, prowadzących do uczciwszego i lepszego świata.

Tchlio i Kari Paul ambicje

W "Król Błazen" spotykamy Postać Tchlio, który w walce przeciwko złu walczy nie dla idei, lecz z osobistych, ziemskich ambicji. Został przedstawiony jako osoba, która pragnie uzyskać wyraźne, widoczne efekty swojej walki. Ambicje Tchlio i jego podstępne metody są kontrastowane z dobrymi intencjami Błazna, który mimo pozornej słabości jest siłą napędową przemian. Kari Paul natomiast, mimo że jest postacią pozytywną, również zmaga się z własnymi słabościami i przeciwnościami losu. Ich losy pokazują, że i w baśni moralne wybory są skomplikowane i pełne dylematów.

Walka dla idei

Błazen i Kade Tomasz to postacie, które walczą dla idei, niezależnie od wyników ich działań. Są one przykładem, że dobrem można walczyć nawet wtedy, gdy nie mamy pewności co do efektów. Ich postawa kontrastuje z działaniami Tchlio i Kari Paula, którzy szukają natychmiastowych rezultatów. Baśń Krüger ukazuje, że prawdziwe dobro nie wymaga nagród ani uznania, a najważniejsze jest walczyć ze złem ze szczerych pobudek.

Hiob jako kontekst

Pewność przekonań

W kontekście rozważań nad postawami wobec zła nie można pominąć postaci Hioba ze Starego Testamentu. Hiob jest symbolem niewzruszonej pewności w swoich przekonaniach. Mimo licznych prób, na które został wystawiony, nie zdradził swojej wiary i przekonań. Hiob jest przykładem, że silna wiara w dobro w najcięższych warunkach jest możliwa i wartościowa.

Wierność swoim ideałom

Hiob zawodzi religijne przekonania cytat: "On pada, oddaje swe życie błazna...". Jest to postać, która wierność swoim ideałom wynosi ponad wszystko, nawet w obliczu ogromnego cierpienia. Jego postawa jest wzorem, że można być wiernym swoim przekonaniom i cnotom nawet w najtrudniejszych sytuacjach.

Paralele z postawami bohaterów literackich

Postawa Hioba ma swoje odzwierciedlenie w postawach bohaterów literackich, takich jak dr Rieux czy Tarrou z "Dżumy". Podobnie jak Hiob, wykazują się oni niezwykłą determinacją i wiernością swoim ideałom, niezależnie od przeciwności losu. Te paralele pokazują, że odwaga i wierność przekonaniom są cechami, które mogą służyć nam jako moralny kompas w walce ze złem.

Uniwersalność walki ze złem

Literatura jako przewodnik

Literatura, taka jak "Dżuma", "Zbrodnia i kara" oraz "Król Błazen", pokazuje różne postawy wobec zła, które mogą stanowić dla nas przewodnik w codziennym życiu. Dzięki niej możemy zrozumieć, że zło ma wiele twarzy i różne mogą być nasze reakcje na nie. Każda z analizowanych powieści ukazuje inny aspekt tej walki, co sprawia, że nasza wiedza i refleksja nad tematem stają się pełniejsze.

Różnorodność postaw

Analizując różne postawy wobec zła, widzimy, że każda z nich ma swoje uzasadnienia i motywacje. Postawy bohaterów literackich wobec zła – od czynnego oporu po bierność czy cynizm – ukazują skomplikowaną naturę ludzkich wyborów moralnych. Różnorodność tych postaw uświadamia nam, że każda sytuacja wymaga indywidualnego podejścia i refleksji nad własnym zachowaniem oraz wpływem na otaczający nas świat.

Praktyczne zastosowanie

Studium literackie i refleksje nad postępowaniem wobec zła mogą nam pomóc w radzeniu sobie z wyzwaniami moralnymi w codziennym życiu. Wiedza czerpana z literatury może stać się dla nas inspiracją i wsparciem w trudnych sytuacjach. Postawy bohaterów literackich mogą stanowić wzory do naśladowania, ale też przestrogę, jak nie postępować. Codzienne problemy moralne i nasze reakcje na nie są dla nas testem, czy potrafimy zastosować te nauki w praktyce.

Podsumowanie

Podczas analizy postaw wobec zła w literaturze zauważyliśmy, że każdy z autorów – Albert Camus, Fiodor Dostojewski i Maria Krüger – przedstawia różne reakcje na zło, które są uniwersalne i ponadczasowe. "Dżuma" Camusa ukazuje różne postawy wobec zarówno fizycznego, jak i moralnego zła, co czyni ją powieścią o uniwersalnym przekazie. "Zbrodnia i kara" Dostojewskiego to studium psychologiczne i moralne, które pokazuje, że żadne zło nie jest usprawiedliwione. "Król Błazen" Marii Krüger jest opowieścią, która w baśniowy sposób ukazuje walkę dobra ze złem i ambicje, które mogą kierować naszymi działaniami. Hiob, jako kontekst, dostarcza nam wzoru, jak być wiernym swoim przekonaniom w obliczu największego zła.

Końcowe przemyślenia

Odważne działanie wobec zła jest kluczem do jego przezwyciężenia. Codzienne życie stawia przed nami wiele wyzwań moralnych, które możemy lepiej zrozumieć i rozwiązywać dzięki refleksji nad literaturą. Postawy bohaterów literackich, takich jak Rieux, Tarrou czy Raskolnikow, mogą być dla nas inspiracją do działania w imię dobra i sprawiedliwości, niezależnie od okoliczności. Wierność własnym ideałom i odwaga, mimo osobistych strat, są wartościami, które warto pielęgnować w każdym aspekcie życia.

Przypisy i bibliografia

[1] Albert Camus, "Dżuma" [2] Fiodor Dostojewski, "Zbrodnia i kara" [3] Maria Krüger, "Król Błazen" [4] Cytat z "Dżumy": "Przede wszystkim nie będę go kochał" [5] Cytat z "Dżumy": "chodzi o to, by nie być dżumą" [6] Cytat z Hioba: "On pada, oddaje swe życie błazna…"