Postawy wobec zła na podstawie 'Dżumy' i wybranego kontekstu literackiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.03.2025 o 15:53

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 19.03.2025 o 14:12

Albert Camus w swojej powieści "Dżuma" porusza niezwykle skomplikowane kwestie dotyczące ludzkiej natury i postaw wobec zła. Zło, symbolizowane przez tytułową dżumę, stanowi wyzwanie dla społeczności i jednostek, zmuszając do redefinicji wartości i postaw moralnych. Aby w pełni zrozumieć różnorodność postaw wobec zła, warto zestawić "Dżumę" z innymi dziełami literackimi, które również badają ten temat. Jednym z takich utworów jest "Jądro ciemności" Josepha Conrada, które, choć w innej konwencji, bada ludzką reakcję na pierwotne zło.

W "Dżumie" obserwujemy różne reakcje mieszkańców Oranu na plagę, które odzwierciedlają ich postawy wobec zła. Główny bohater, doktor Rieux, uosabia postawę aktywnego oporu. Dla niego walka z dżumą to obowiązek moralny, niezależnie od szans na sukces. Jego postawa jest wcieleniem filozofii egzystencjalistycznej, odzwierciedlającej wiarę w znaczenie działań w obliczu absurdalnego świata. Przez nieustanną walkę Rieux pokazuje, że człowieczeństwo wyraża się poprzez etyczne zobowiązanie do pomocy innym.

W kontrze do Rieux stoi postać Cottarda, który czerpie korzyści z chaosu wywołanego zarazą. Cottard widzi dżumę jako okazję do wzbogacenia się i ucieczki przed wymiarem sprawiedliwości. Jego postawa to przykład konformizmu i egoizmu, poddających się złu, traktujących je jako narzędzie osobistych korzyści. Wszelkie działania Cottarda są podyktowane lękiem i pragnieniem przetrwania kosztem innych, co jest skrajnym przeciwieństwem postawy Rieux.

Trzecim kluczowym bohaterem jest Tarrou, który również angażuje się w walkę z dżumą, ale z bardziej filozoficznych pobudek. Dla Tarrou, walka ze złem to również walka z wewnętrznymi demonami i próbą zrozumienia własnej moralności. Postrzega dżumę jako uosobienie uniwersalnego zła, które zawsze było częścią ludzkiej egzystencji. Współpracując z Rieux, Tarrou stara się odkupić grzechy, które, jak wierzy, popełnił w przeszłości. Jego postawa uosabia chęć naprawy świata i siebie poprzez czynne przeciwdziałanie złu.

Porównując te postawy z podejściem do zła w "Jądrze ciemności", dostrzegamy podobieństwa i różnice. W powieści Conrada Kurtz, centralna postać, reprezentuje człowieka, który uległ wewnętrznym ciemnościom. Z dala od cywilizacyjnych norm, Kurtz staje się tyranem, ulegając złu, które zrodziło się w wyniku braku społecznej kontroli. Jego upadek to wynik kapitulacji przed pierwotną, nieograniczoną żądzą władzy i dominacji. W kontraście do Rieux czy Tarrou, Kurtz reprezentuje postawę kapitulacji wobec zła w najczystszej formie.

Marlow, narrator "Jądra ciemności", w pewnym sensie przypomina Rieux. Jest obserwatorem, który doświadcza zła, ale zamiast aktywnie z nim walczyć, stara się je zrozumieć. Ostatecznie, choć nie angażuje się bezpośrednio w walkę jak doktor Rieux, jego podróż do serca ciemności jest próbą konfrontacji z prawdziwą naturą zła. Marlow nie poddaje się mu, ale nie odnajduje też sposobu skutecznej walki, co pozostawia go z poczuciem bezsilności.

Analizując te dzieła, można dojść do wniosku, że postawy wobec zła są zróżnicowane i złożone. Od aktywnej walki poprzez czerpanie korzyści, aż po próbę zrozumienia, każdy z bohaterów wybiera swoją ścieżkę. "Dżuma" i "Jądro ciemności" podkreślają, że zło jest nieuniknioną częścią ludzkiej egzystencji, a postawy wobec niego są uwarunkowane zarówno wewnętrznymi motywacjami, jak i zewnętrznymi okolicznościami.

Ostatecznie, zarówno Camus, jak i Conrad pokazują, że walka ze złem nigdy nie jest łatwa ani oczywista. "Dżuma" uczy, że nawet w obliczu nieuniknionego zła, warto zachować wierność ludzkim wartościom. "Jądro ciemności" przypomina natomiast o kruchości moralności w obliczu pierwotnych instynktów. W odpowiedzi na zło, człowiek staje przed wyborem nie tylko dotyczącym działania wobec innych, ale także tego, kim się staje w procesie tej walki.