Teatr absurdu Sławomira Mrożka na podstawie "Tanga" – wybrany kontekst z lektury

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.11.2025 o 14:50

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 6.11.2025 o 19:26

Teatr absurdu, rozwijający się w XX wieku, stał się odpowiedzią na postępujący chaos i kryzys wartości współczesnego świata. Artyści tego nurtu wyrażali swoje zaniepokojenie dehumanizacją oraz absurdalnością życia, co przekładało się na nonsensowność działań bohaterów i bezsens ich urynań. Sławomir Mrożek, jeden z czołowych przedstawicieli tego kierunku, stworzył dzieło, które doskonale oddaje te cechy - "Tango". Utwór ten, przez swoją wyjątkowość i wieloaspektowość, pozwala na dogłębną analizę zarówno samej sztuki, jak i jej związku z teatrem absurdu oraz sytuacją społeczno-polityczną.

"Tango" to dramat ukazujący zaburzenie porządku międzypokoleniowego w rodzinie Stomila, co prowadzi do poważnych konsekwencji jak śmierć głównych bohaterów. Rodzina składa się z kilku członków, z których każdy niesie w sobie pewne archetypy, jednakże zostają one zdeformowane przez działania, jakie podejmują. Pokonanie konwencji i złamanie ustalonych zasad przez starsze pokolenie symbolizuje upadek autorytetu oraz łamanie tradycyjnych ról społecznych.

Na początku człowiekiem próbującym naprawić sytuację w domu jest Artur, młody człowiek będący przedstawicielem intelektualizmu oraz idealizmu. Dąży do odnowienia tradycyjnych wartości, które, jak sądzi, przyniosą ukojenie i stabilność jego rodzinie. Jest to jednak zadanie trudne, gdyż konfrontuje się z ojcem, Stomilem, artystą żyjącym według własnych zasad, z dala od wszelkich norm społecznych. Stomil, jako wyzwolony indywidualista, staje się symbolem dekadencji oraz braku odpowiedzialności, które kontestują stare wartości, a w rezultacie utwierdzają chaos i anarchię.

Na przeciwnym biegunie znajduje się Edek, prosty, prymitywny człowiek z ludu, reprezentujący siłę fizyczną i brutalność. Edek, będąc wrogiem kultury i cywilizacji, ostatecznie przejmuje kontrolę nad rodziną, mordując Artura. Jest to znak, iż odrzucone wartości zostały zastąpione przez bezwzględną siłę, a nowy porządek opiera się na przemocy i destrukcji. Te działania Edka zmuszają do refleksji nad stanem współczesnego świata, w którym często zanikają wartości wyższe, ustępując miejsca barbarzyństwu oraz wynaturzeniu.

Absurdalny wymiar "Tanga" realizuje się w niekonwencjonalnym zestawieniu postaw bohaterów, które są przedstawione w sposób groteskowy. Przykładem tego jest sytuacja, w której z jednej strony widzimy melancholijne dążenia Artura do odbudowy moralności, z drugiej zaś mamy do czynienia z kompletną dezorientacją i marazmem jego rodziców – Stomila i Eleonory. Ich brak zainteresowania problemami syna i własne pogrążanie się w dekadencji jeszcze bardziej eksponuje absurd współczesnej rzeczywistości.

Finałowa scena, gdzie Edek, po zabiciu Artura, odgrywa groteskowe tango na oczach reszty rodziny, jest symbolicznym aktem będącym podsumowaniem całej sztuki. Tango, będące tradycyjnie tańcem pełnym pasji i zmysłowości, zostaje tutaj sprowadzone do parodii i aktu triumfu prymitywizmu nad kulturą. Ten kontrast ukazuje pełną absurdalność oraz tragikomedię sytuacji rodzinnej i szerzej – społecznej.

Analizując "Tango", można dostrzec krytyczny stosunek Mrożka do współczesnych mu realiów. Przede wszystkim dramat jest bulwersującym przeglądem upadku tradycyjnych wartości i zasad społecznych, które zostają zastąpione przez chaos i brutalność. Widać tu wyraźną inspirację wydarzeniami politycznymi i społecznymi PRL-u, okresu, kiedy w imię fałszywej równości i wolności dochodziło do niszczenia dorobku cywilizacyjnego i kulturalnego.

Podsumowując, "Tango" Sławomira Mrożka wpisuje się w kanon teatru absurdu przez swoje głębokie odniesienia do kryzysu wartości oraz ekstremalne i groteskowe przedstawienie rzeczywistości. Ukazuje przewrotność ludzkich działań, które w obliczu chaosu i upadku norm moralnych prowadzą do destrukcji, zamiast naprawy. Mrożek, analizując rzeczywistość społeczną poprzez rodzinne konflikty, stworzył dzieło o ponadczasowym charakterze, które zmusza do refleksji nad stanem naszej cywilizacji i miejscem, w którym człowiek próbuje odnaleźć sens istnienia pośród absurdalności współczesnego świata.