„Tango” Sławomira Mrożka jako utwór tragikomiczny z elementami groteski

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.08.2024 o 12:47

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 3.08.2024 o 11:51

„Tango” Sławomira Mrożka jest jednym z najważniejszych dzieł tego wybitnego polskiego dramaturga, który w swoim dorobku literackim ukazał przenikliwe obserwacje dotyczące kondycji człowieka i społeczeństwa. Sławomir Mrożek, urodzony w 1930 roku, to autor, który zasłynął z mistrzowskiego stosowania groteski, absurdu oraz ironii. Jego styl literacki charakteryzuje się zwięzłością, błyskotliwością oraz zdolnością do uchwycenia paradoksów ludzkiego życia.

Dramat tragikomiczny, jak również groteska, to dwa kluczowe pojęcia niezbędne do zrozumienia fenomenu „Tanga”. Tragikomedia łączy elementy tragiczne i komiczne, ukazując zarówno powagę, jak i humor w kontekście ludzkich doświadczeń. Groteska natomiast deformuje rzeczywistość, tworząc absurdalne, przesadzone i często groteskowe obrazy, które jednak mają na celu uwydatnienie pewnych prawd o świecie.

Przedmiotem tego wypracowania jest analiza „Tanga” jako utworu tragikomicznego z elementami groteski, co zostanie szczegółowo omówione w kontekście fabuły, bohaterów oraz głównych wątków dramatu.

Fabułę „Tanga” pozornie można opisać bardzo prosto. Akcja utworu rozgrywa się w jednym, zamkniętym pomieszczeniu – salonie rodzinnego mieszkania. Głównymi bohaterami są Babcia Eugenia, jej brat Eugeniusz, rodzice Stomil i Eleonora oraz ich syn Artur i jego narzeczona Ala. Na marginesie, lecz z kluczową rolą, znajduje się także lokaj Edek.

Podstawowym konfliktem dramatu jest konflikt pokoleniowy, a także dążenie Artura do przywrócenia porządku i norm moralnych, które zostały zniszczone przez jego rodziców. Stomil i Eleonora są przedstawicielami pokolenia wyzwolonego, które obaliło tradycyjne wartości i normy, lecz ich nowatorskie podejście przyniosło chaos i anarchię. Artur, młody, ambitny i idealistyczny, stara się nawiązać do tych wartości, które uważa za fundamenty zdrowego społeczeństwa. Jego próby napotykają na opór i kończą się tragicznie ze względu na destrukcyjną siłę Edka, który symbolizuje siłę prymitywną i barbarzyńską.

Elementy groteski w „Tangu” są widoczne już od samego początku utworu. Przesadzone zachowania postaci, takie jak dorośli zachowujący się jak dzieci, są przykładem groteskowego podejścia Mrożka. Chaos i brak jednoznacznych norm moralnych ukazują absurdalny świat, w którym tradycyjne wartości zostały obalone. Groteskowa deformacja rzeczywistości jest tu środkiem wyrazu, który umożliwia Mrożkowi obnażenie braku sensu w postępowaniu bohaterów. Obalenie tradycyjnych norm społecznych przez starsze pokolenia, degradacja wartości przez bezkrytyczne podejście do nowatorstwa Eleonory i Stomila to wszystko sprawia, że przedstawiona rzeczywistość, choć pozornie zabawna, skrywa w sobie głęboki dramatyzm.

Artur jako tragiczna postać to centralna figura, której dążenie do restytucji dawnego porządku i etycznych norm jest motywem przewodnim tego dramatu. Jego los jest naznaczony tragedią rodziny, której członkowie nie są w stanie odnaleźć stabilnych wartości. Artur, mimo swej determinacji, jest bezsilny wobec wszechobecnego chaosu i anarchii, co prowadzi do jego śmierci. Ta jest kulminacyjnym punktem tragizmu, a jednocześnie momentem ukazującym beznadziejność jego zmagań.

Jednakże komiczne elementy są równie istotnym składnikiem struktury „Tanga”. Na pierwszy plan wysuwają się przesadne zachowania Eleonory i Stomila, których postawy często generują sytuacje absurdalne i komiczne. Próbując na siłę stworzyć nowy porządek, Artur wpada w pułapkę komizmu – jego wysiłki są niezręczne i skazane na niepowodzenie. Lokaj Edek, który jest groteskową postacią, dodatkowo potęguje ten konflikt tragiczno-komiczny, generując sytuacje, które są jednocześnie zabawne i tragiczne.

Specyficzny humor Mrożka opiera się na połączeniu komizmu z tragizmem, co tworzy tragikomiczne napięcie. Konflikt wartości i norm społecznych prowadzi tu do nieuchronnej katastrofy. Artur niemalże jak bohater tragiczny stara się o wprowadzenie porządku, jednak paradoksalnie, jego próby tylko uwidaczniają brak sensu i możliwości takiego działania w świecie Mrożka.

Bunt starszych pokoleń przeciwko tradycji i normom moralnym jest jednym z centralnych tematów „Tanga”. Paradoksalnie, to Artur reprezentuje młode pokolenie, które pragnie powrotu do tradycji. Jego dążenie do wprowadzenia porządku, symbolizowanego przez marzenie o tradycyjnym małżeństwie z Alą, jest wyrazem jego głębokiego pragnienia stabilności. Wszystko to jest odwrotnością tradycyjnego buntu młodzieży przeciwko rodzicom, co stanowi kolejny groteskowy element dramatu.

Symbolika rewolucji w „Tangu” jest również istotna. Rewolucja moralna, którą przeprowadzają starsze pokolenia, polega na buncie wobec tradycyjnych norm. W tym kontekście, Artur staje się rewolucjonistą, próbując przywrócić wartości i porządek. Jednakże, jego rewolucja jest skazana na porażkę, co przypomina nam o nieustannym cyklu obalania starych form i tworzenia nowych, jak w „Ferdydurke” Gombrowicza, gdzie pojęcie „gęby” jest wyrazem nieustannego konfliktu konwencji.

Ostatecznie „Tango” to dramat, który ukazuje kryzys wartości w społeczeństwie. Upadek norm moralnych jest widoczny w buncie Eugeniusza i Eugenii, Eleonory i Stomila. Finałowa dominacja prymitywizmu Edka jest symbolem zwycięstwa brutalności i totalitaryzmu. Artur, jako symbol nieudanego dążenia do przywrócenia wartości, ponosi klęskę. Jego tragedia jest wyrazem niemożności przezwyciężenia chaosu, co w ostatecznym rozrachunku prowadzi do triumfu prymitywizmu.

Podsumowując, „Tango” Sławomira Mrożka to utwór tragikomiczny z elementami groteski, który poprzez specyficzny humor i groteskową deformację rzeczywistości ukazuje głębokie prawdy o kondycji współczesnego człowieka i społeczeństwa. Przesłanie dramatu jest jasne: przestroga przed chaosem moralnym i społecznym oraz niemożnością odnalezienia stabilnych wartości w świecie zdominowanym przez absurdalne normy. Przez pryzmat „Tanga” dostrzegamy także problematykę współczesnych problemów społecznych, co czyni ten utwór niezwykle aktualnym w dzisiejszym świecie.