Postawa człowieka wobec zła na podstawie lektur „Inny świat” i „Zdążyć przed Panem Bogiem” oraz kontekstów literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.11.2025 o 18:22

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 13.11.2025 o 9:11

Postawa człowieka wobec zła jest jednym z najważniejszych zagadnień analizowanych przez literaturę na przestrzeni wieków. Różnorodność dróg, którymi podążają bohaterowie literaccy, stawia nas przed pytaniem o to, jak człowiek reaguje na zło, które napotyka na swej drodze. Czy jego postawa rozwija się pod wpływem otaczających okoliczności, czy też wynika z głęboko zakorzenionych wartości moralnych? Aby odpowiedzieć na to pytanie, przeanalizujmy różne przyklady z literatury, zarówno polskiej, jak i światowej.

W literaturze możemy odnaleźć wiele przykładów postaw ludzkich wobec zła. Jednym z nich jest biografia „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall, która przedstawia osobę Marka Edelmana, jednego z przywódców powstania w getcie warszawskim. Jego postawa wobec zła jest godna podziwu — zamiast biernie akceptować narzuconą przez nazistów rzeczywistość, Edelman decyduje się na walkę. Edelman był jednym z liderów Żydowskiej Organizacji Bojowej i angażował się w prowadzenie oporu, mimo świadomości ogromnych szans przegranej (*Krall, Hanna, Zdążyć przed Panem Bogiem, 1977*). Chociaż wiedział, że walka z nazistami to prawdopodobnie walka straceńcza, nie mógł pozostać obojętny na cierpienie swoich współbraci. Jego działanie wynikało z poczucia obowiązku oraz moralnej odpowiedzialności za innych, manifestując postawę odwagi i determinacji wobec widma zagłady.

Innym przykładem literackim jest powieść „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, w której autor opisuje swoje przeżycia z czasów pobytu w sowieckim obozie pracy. Książka ta obrazuje nie tylko brutalną rzeczywistość obozową, ale również pokazuje różnorodne postawy ludzi wobec zła. Wśród więźniów znajdowały się osoby próbujące zachować resztki człowieczeństwa mimo dehumanizujących warunków, a także ci, którzy zatracili wszelkie moralne hamulce w walce o przetrwanie (*Herling-Grudziński, Gustaw, Inny świat, 1951*). Na przykładzie bohatera Wiśniowskiego, który dzielił się swoimi skromnymi zasobami z innymi, możemy zobaczyć, że zło nie zawsze musi prowadzić do upadku człowieczeństwa. Zło w obozie pracy było wszechobecne, ale mimo to niektórzy więźniowie starali się zachować swoje wartości. Jednym z nich był Wiśniowski, który dzielił się swoimi skromnymi zasobami z innymi. Tacy ludzie pokazują, że zło nie zawsze musi prowadzić do upadku człowieczeństwa. Postawa Wiśniowskiego jest świadectwem, że nawet w najtrudniejszych okolicznościach można zachować moralność i empatię, co stanowi wyrazisty kontrast wobec tych, którzy moralnie upadli.

W „Człowieku w poszukiwaniu sensu” Viktora Frankla, mamy do czynienia z innym spojrzeniem na postawę wobec zła. Frankl, będący więźniem obozu koncentracyjnego, przedstawia swoją teorię logoterapii jako sposób radzenia sobie z nieludzkimi warunkami i wszechobecnym złem. Jego podejście, z jednej strony niezwykle osobiste, z drugiej zaś uniwersalne. Frankl udowadnia, że człowiek jest w stanie przetrwać nawet najgorsze cierpienie, jeśli potrafi nadać swojemu życiu wyższy sens. Przez znajdowanie sensu w cierpieniu, człowiek jest w stanie stawić czoło zło i wyjść z sytuacji bardziej umocniony duchowo. Frankl podkreśla, że ostatecznie to wybór człowieka decyduje o jego postawie wobec zła. Nawet w najbardziej tragicznym położeniu można znaleźć możliwość wyboru — czy to poprzez sposób, w jaki odbieramy cierpienie, czy przez decyzje dotyczące własnego postępowania (*Frankl, Viktor, Człowiek w poszukiwaniu sensu, 1946*).

Analizując te przykłady, dochodzimy do wniosku, że postawa człowieka wobec zła jest niezwykle złożona i wieloaspektowa. Możemy wyróżnić kilka głównych postaw: aktywne przeciwdziałanie złu, jak w przypadku Edelmana; przetrwanie i zachowanie człowieczeństwa mimo niesprzyjających warunków, jak ukazane w „Innym świecie”; oraz odnajdywanie sensu mimo cierpienia, jak opisuje Viktor Frankl. Natomiast skala doświadczenia zła często przekracza granice wyobraźni, co powoduje, że nasze reakcje mogą się różnić w zależności od sytuacji.

Jednakże ciężar decyzji i wyboru zawsze spoczywa na jednostce. Każda z tych książek pokazuje, że człowiek ma możliwość wyboru swojej postawy wobec zła, a tym samym wpływania na swoje życie i życie innych. Mimo że warunki, w jakich znajdują się bohaterowie, były dramatycznie różne, ich świadome wybory ukazują uniwersalną prawdę o ludzkiej naturze — zło może być nie tylko próbą, przed którą staje człowiek, ale także okazją do ukazania największych cnót ludzkiej natury.

Podsumowując, literatura jest cennym źródłem refleksji na temat postaw wobec zła. Bohaterowie książek, takich jak „Inny świat”, „Zdążyć przed Panem Bogiem” czy „Człowiek w poszukiwaniu sensu”, dostarczają inspiracji i pokazują, że nawet w obliczu największych trudności człowiek może zachować swoje człowieczeństwo. Przemyślenia autorów są swoistą mapą dla każdego z nas, ucząc, jak radzić sobie z trudnymi sytuacjami w życiu i jak nie poddawać się złu. Literatura pokazuje, że niezależnie od okoliczności, to człowiek i jego wybory są kluczem do przetrwania i moralnego triumfu nad złem. Każda z analizowanych postaw wzbogaca nasze zrozumienie ludzkiej natury i ukazuje, że nawet w najtrudniejszych warunkach możemy zachować naszą moralną integralność.